Utterance view

mc_tabasaran_nuradin

Recording date2010
Speaker age52
Speaker sexm
Text genretraditional narrative
Extended corpusno



[1]
malla aˤleskr.az adi šulu sar baj nuradin.
Mullah Aleskar had son, Nuradin.
malla aˤleskr.az adi šulu sar baj nuradin.
[2]
nuradin, dumu axnu aʁzurna miržidvažna miržc’urna urgubpːi jis.an.
Nuradin, he was born in the year 1887.
nuradin, dumu axnu aʁzurna miržidvažna miržc’urna urgubpːi jis.an.
[3]
lap bic’iǯi imiǯi, bajǯi imiǯi mu maˤʁrum šulu adaš.iqra va sab c’ib vaχt.nalan dadaj.iqra.
When he was very little, when he was a boy, he lost his father and after a short time his mother too.
lap bic’iǯi imiǯi, bajǯi imiǯi mu maˤʁrum šulu adaš.iqra va sab c’ib vaχt.nalan dadaj.iqra.
[4]
marcːi jitim duxnu, k’ulǯi χlaʔ muvu hap’ruš aˤjdarǯi fu kespi ap’uruš, dubʁuruš aˤjdarǯi hamcːi kasibval.i aˤǯuzval.i darval.i aǯi dusnu fikrar ap’uraji nuradinǯi.
Having become an orphan, alone in his house, he did not know what to do, what craft to do, what to study, in this way he remained in poverty, in helplessness, in need, and thought.
marcːi jitim duxnu, k’ulǯi χlaʔ muvu hap’ruš aˤjdarǯi fu kespi ap’uruš, dubʁuruš aˤjdarǯi hamcːi kasibval.i aˤǯuzval.i darval.i aǯi dusnu fikrar ap’uraji nuradinǯi.
[5]
k’ul.iz ʁuˤru, uzu k’ur vallah k’ur ustaval dubʁiǯiza k’ur.
It comes to him: Wallah, he says, I will study to be a builder.
k’ul.iz ʁuˤru, uzu k’ur vallah k’ur ustaval dubʁiǯiza k’ur.
[6]
haz ʁapiš čara adar, muvaz dusru χal adar.
Because there was no any other way, there was no home for him to live in.
haz ʁapiš čara adar, muvaz dusru χal adar.
[7]
ja muvaz čan aba.jilantina malla vu dupnu sab č’ur ilibrubsi jis̊ra maz̊gʷlar.in č’ur.ǯik ktarǯi pajra ktarǯi.
He did not have any pasture or place from his father, (because he) was a mullah, (Nuradin) did not have a pasture in Mezhgul, (he) had no share.
ja muvaz čan aba.jilantina malla vu dupnu sab č’ur ilibrubsi jis̊ra maz̊gʷlar.in č’ur.ǯik ktarǯi pajra ktarǯi.
[8]
ja χaˤn.a mal adar muvan, ja rakːn.iin peʔ šuˤq, sab mutmu aldarǯi, hamcːi lap aˤǯuzval.iinǯi jitim duxnu, gaˤbʁru muvan uˤmur.
In his cowshed there was no cattle, in the coop there were no hens and chickens, not even a thing, in this way, being an orphan, being without any help, (he) started his life.
ja χaˤn.a mal adar muvan, ja rakːn.iin peʔ šuˤq, sab mutmu aldarǯi, hamcːi lap aˤǯuzval.iinǯi jitim duxnu, gaˤbʁru muvan uˤmur.
[9]
jitim nuradin.ǯi k’ul iskan ap’urdar, k’ul is ap’urdar.
The orphan Nuradin did not lower his head, (he) did not lower his head.
jitim nuradin.ǯi k’ul iskan ap’urdar, k’ul is ap’urdar.
[10]
muvu quˤʁnuˤ bašlamiš ap’uru, muvan tvan bic’i bic’i laˤχnar ap’uri.
He started to do small jobs for this person and that one.
muvu quˤʁnuˤ bašlamiš ap’uru, muvan tvan bic’i bic’i laˤχnar ap’uri.
[11]
šlin piʔ.rin ʁazma ap’uru muvu, sar.iz [UNCLEAR] ǯara dusru χal
He built a chicken coop for someone; he built a house for another to live in.
šlin piʔ.rin ʁazma ap’uru muvu, sar.iz [UNCLEAR] ǯara dusru χal ap’uru.
[12]
hamcːi bic’i bic’i ustavalar durʁuri k’uli fikir ap’uri aˤχir muvan ʔimdi baj jašamiš šulaǯi šulu imaǯ ʁulaʔ tabasaran rajonǯiʔ imaǯ ʁulaʔ ʁulaʔ havaxna aˤru mu xadan vaχtːna liχuz
So, step by step he learnt skills, using his head. His uncle's son lived in the village of Imaj in the Tabasaran district, (Nuradin) went to Imaj to work in the summer.
hamcːi bic’i bic’i ustavalar durʁuri, k’ul.i fikir ap’uri aˤχir muvan imdin baj jašamiš šulaǯi šulu imaǯ ʁul.aʔ tabasaran rajon.ǯiʔ, imaǯ ʁul.aʔ havaxna aˤru mu xad.an vaχtː.na liχuz.
[13]
xadar qurq’ige hakːus̊aʔ ignar.iz dušnu, hakːmu ignar.iq diliχnu lezgir.iq ʁazanmiš dap’nu čaz ip’ru sursat xaǯi, dufnu hamcːi gaˤbʁu muvu čan uˤmur.
When summer arrived, he went down for the harvest, worked at the harvest for the Lezgians, earned money, and so, having a supply of food for himself, he came back and started his life in this way.
xadar qurq’ige hakːus̊aʔ ignar.iz dušnu, hakːmu ignar.iq diliχnu lezgir.iq ʁazanmiš dap’nu čaz ip’ru sursat xaǯi, dufnu hamcːi gaˤbʁu muvu čan uˤmur.
[14]
va sabpibǯi gaˤbʁru nu muvu čan χal ap’uz.
First, he started to build a house for himself.
va sabpibǯi gaˤbʁru nu muvu čan χal ap’uz.
[15]
ap’uru muvu čaz sab uǯub χalla.
He built a good house for himself.
ap’uru muvu čaz sab uǯub χalla.
[16]
ǯaχ dap’nu, ustir.ixan herχnu qerχnu ficːi ǯibru, uzu hamu ʁan ficːi ǯibru, hamu murc̊.aʔ ʁan ficːi ǯibru. ulǯ ficːi dibkru, fuq’an jaʁlišin dibkru, fuq’an jarq’ušin dibkru.
Having called over craftsmen, he asked them, How should I lay stones? How do I put a stone in that corner? (He asked) how they make a window, how high they make it, how wide they make it.
ǯaχ dap’nu, ustir.ixan herχnu qerχnu ficːi ǯibru, uzu hamu ʁan ficːi ǯibru, hamu murc̊.aʔ ʁan ficːi ǯibru. ulǯ ficːi dibkru, fuq’an jaʁlišin dibkru, fuq’an jarq’ušin dibkru.
[17]
hamcːi vari hadmu vaχtnanǯin uǯudar ustjir aǯi šulu ʁulaʔ efendi baχčaˤli va ǯürbeǯür hacːdar uǯub laˤχnin kaji ustjir aǯi šulu
At that time there were good craftsmen in the village: Efendi, Bahchali, and other good master craftsmen for different jobs.
hamcːi vari hadmu vaχt.nanǯin uǯudar ustjir aǯi šulu ʁul.aʔ, efendi, baχčaˤli va ǯürbeǯür hacːdar uǯub laˤχn.in [UNCLEAR] kaji ustjir aǯi šulu.
[18]
hamrar.ixa herχri muvu čaz sab χal ǯibru.
Asking them [for help], (Nuradin) built a house for himself.
hamrar.ixa herχri muvu čaz sab χal ǯibru.
[19]
hamu χal ǯibnu, qa čpːin mirasar.in kümek.niinǯi, sar čaz ʁiligu dišahlira duχnu muvu gaˤbʁru čan χizan.
Having built this house with the help of relatives, he was looking after himself, having married [lit. having brought a woman], he started his own family.
hamu χal ǯibnu, qa čpːin mirasar.in kümek.niinǯi, sar čaz ʁiligu dišahlira duχnu muvu gaˤbʁru čan χizan.
[20]
šulu muvaz havkan sar baž
He had a son with her.
šulu muvaz havkan sar baž.
[21]
anǯaʁ hamcːib abxnu murar.in q’ismat mu baž axigan murar huduc̊’uru.
But their fate was such that they separated after that son was born.
anǯaʁ hamcːib abxnu murar.in q’ismat mu baž axigan murar huduc̊’uru.
[22]
aˤχir mu qaqru sar, ʁul.a sar admiqǯi jaraˤli k’uru χalu.diqǯi
Finally, he met a man from our village, he met a man called Yarali.
aˤχir mu qaqru sar, ič ʁul.a sar admiqǯi jaraˤli k’uru χalu.diqǯi qaqnu.
[23]
dubʁuru muvu paltar dirχru ustaval.
He learnt the skill of sewing clothes.
dubʁuru muvu paltar dirχru ustaval.
[24]
šulu muvkan zurba adlu paltar dirχru usta
He became a very skilled, famous craftsman who made clothes.
šulu muvkan zurba adlu paltar dirχru usta.
[25]
uduc̊nu aˤru murar ǯara lezgi ʁul.az,
They went to a different Lezgian village.
uduc̊nu aˤru murar ǯara lezgi ʁul.az,
[26]
č’iliqar k’uru ʁulaz dušnu has̊a čpːin kːurtar dirχru mašinra xaǯi dušnu sari zakazar q’abul ap’uri χalq’arixan tmunur dirχuri hamcːi vazariinǯi liχuri šulu haks̊a
(They) went to a village called Chiliqar, (they) had their sewing machine for making clothes, (they) went, one took orders from people while he other was sewing; like this they worked for months.
č’iliqar k’uru ʁul.az dušnu, has̊a čpːin kːurtar dirχru mašinra xaǯi, dušnu, sar.i zakazar q’abul ap’uri χalq’ar.ixan, tmunur dirχuri, hamcːi vazar.iinǯi liχuri šulu haks̊.a
[27]
aˤχir qa hadmu zakazar guduk’ige qadaknu dufnu imbu vaχt ʁul.a hap’raǯi šulu.
In the end, when those orders were done, they came back and spent the rest of the time in the village.
aˤχir qa hadmu zakazar guduk’ige qadaknu dufnu imbu vaχt ʁul.a hap’raǯi šulu.
[28]
hamcːi muvkan šulu geleǯeg.diz zurba usta.
In future he would become a famous master craftsman.
hamcːi muvkan šulu geleǯeg.diz zurba usta.
[29]
muvkan abaj.i k’ur
Our grandfather spoke about him.
muvkan ič abaj.i k’ur
[30]
hadmuq’an quˤʁuˤnza šarvar birχuz, aˤʁuˤ šuldar k’ur.
I started to sew trousers many times [said Nuradin], but he did not understand [i.e. how to do it].
hadmuq’an quˤʁuˤnza šarvar birχuz, aˤʁuˤ šuldar k’ur.
[31]
aˤχirki ʁadabʁu sab c’iji šarvar magazin.ǯian, vari ajisi k’ur ktabs̊unza k’ur.
[He said,] in the end, having bought new trousers in a shop, I ripped all of them up.
aˤχirki ʁadabʁu sab c’iji šarvar magazin.ǯian, vari ajisi k’ur ktabs̊unza k’ur.
[32]
kadabs̊nu ǯibunza k’ur kaʔri cifrira hamu sab q’uˤb k’uri kavri cifrira, ǯibnu šarvar k’ur kadabs̊u kːudubk’ige, qa ʁadabʁnu k’ur kpirχunza k’ur sabasa.
I put down what I had ripped up, wrote numbers, wrote the numbers one, two (on the pieces), placed the trousers down after having finished ripping (them) up, then took (them) and I sewed (them) back together again.
kadabs̊nu ǯibunza k’ur kaʔri cifrira hamu sab q’uˤb k’uri kavri cifrira, ǯibnu šarvar k’ur kadabs̊u kːudubk’ige, qa ʁadabʁnu k’ur kpirχunza k’ur sabasa.
[33]
haǯika ʁap’unza k’ur k’alibar
I made a stencil from them.
haǯika ʁap’unza k’alibar.
[34]
k’albar dap’nu, ǯivnu k’ur kaʁz.iin, qa šalvar kpirχunza k’ur
Having made stencils and put them down on paper, I made trousers.
k’albar dap’nu, ǯivnu k’ur kaʁz.iin, qa šalvar kpirχunza k’ur
[35]
ha.ǯiqamina k’ur ha.ǯiinǯi ebcuri, ktabt’uri, birχuri axunza k’ur χalq’ar.iz šarvrar qa penǯkar, valǯʁar, čʷχjir.
From that time on, I was measuring with them, I was cutting, sewing trousers for people, also jackets, scarves, and other such things.
ha.ǯiqamina k’ur ha.ǯiinǯi ebcuri, ktabt’uri, birχuri axunza k’ur χalq’ar.iz šarvrar qa penǯkar, valǯʁar, čʷχjir.
[36]
qa aˤχir geleǯeg.diz dirχuz quˤʁnu muvu šapkir va urgmar, ix hamu marčː.lin ʁiǯq’.in urgmar dirχuri
Finally, in future, he would start sewing hats and sheepskin coats, he was sewing those sheepskin coats of ours from sheep's skin.
qa aˤχir geleǯeg.diz dirχuz quˤʁnu muvu šapkir va urgmar, ix hamu marčː.lin ʁiǯq’.in urgmar dirχuri axnu.
[37]
aˤχirimǯi vaχt.na lap čav q’abi duxnu tamam urgc’ur jislan ziinǯi uldubc̊igan dirχuz quˤʁnu duvu urgmar mašin.ǯiinǯi.
In the end, when he had become old, after more than seventy years, he started to sew sheepskin coats using a sewing machine.
aˤχirimǯi vaχt.na lap čav q’abi duxnu tamam urgc’ur jislan ziinǯi uldubc̊igan dirχuz quˤʁnu duvu urgmar mašin.ǯiinǯi.
[38]
fuk’ara sar kas.ǯi... sab sutki sab urgam birχuri, vot.
Whatever one person... he was making one sheepskin coat in a day.
fuk’ara sar kas.ǯi... sab sutki sab urgam birχuri, vot.
[39]
hamu jic’ub ʁiǯiq’ aqːi k’uru muvu
He said: Bring (me) these ten skins.
hamu jic’ub ʁiǯiq’ aqːi k’uru muvu.
[40]
hamurar fuk’ara xtar muvax
Nothing came of those for him. (?)
hamurar fuk’ara xtar muvax
[41]
sab hamcːib k’ak’l.in metri xaǯi sanu hamu č’ubar hamcːi quˤb č’ub haminǯi hamcːi dap’nu zigura haminǯi
(He) had a wooden rule and finger spans, measuring spans, two spans like that, he drew there and cut (the sheepskin).
sab hamcːib k’ak’l.in metri xaǯi sanu hamu č’ubar hamcːi quˤb č’ub haminǯi hamcːi dap’nu zigura haminǯi va ktabt’ura.
[42]
qipra hamcːi šula urgm.in ʁʷal.
He put (it on the sewing machine), and one side of the sheepskin was done.
qipra hamcːi šula urgm.in ʁʷal.
[43]
hamcːi ap’ura, jebcura [UNCLEAR] met’riinǯi zivnu k’ark’ar, k’ark’r.iinǯi, ubris̊ar fuk’ara [UNCLEAR] hamcːi zivnu qipra šula urgm.in
He did it this way, measuring with a rule, cutting with a knife, (he did) nothing with scissors, cutting it this way, putting (the skin on the sewing machine), and so one side of the sheepskin was finished.
hamcːi ap’ura, jebcura [UNCLEAR] met’riinǯi zivnu k’ark’ar, k’ark’r.iinǯi, ubris̊ar fuk’ara [UNCLEAR] hamcːi zivnu qipra šula urgm.in ʁʷal.
[44]
hamcːi značit hamus fikir ʁap’ige, zurba aˤχuˤ fikir aji k’ul vu.
If you think now, (he had) a big, strong, thinking head [i.e. he was smart].
hamcːi značit hamus fikir ʁap’ige, zurba aˤχuˤ fikir aji k’ul vu.
[45]
aˤjdoz, muvan ficːib hunar kaǯi abxnuš, duvan ficːi [UNCLEAR] abxnuš aˤjdoz, fǯ.iinǯi hisabar ap’uri axnuš aˤjdoz, ʁavri
I don't know how he had such talent, I don't know how it happened, I don't know how he counted, I don't understand.
aˤjdoz, muvan ficːib hunar kaǯi abxnuš, duvan ficːi [UNCLEAR] abxnuš aˤjdoz, fǯ.iinǯi hisabar ap’uri axnuš aˤjdoz, ʁavri aqradar.
[46]
hamusaˤaˤt portnoj.ǯixna ʁušige jaʁc̊’ur raǯar.i jercura metr.iinǯi, hamcːi hams̊a duvu dicːdar ap’udaj.
Nowadays when you go to a tailor, (he) measures forty times with a rule; he [i.e. Nuradin] did not do (it) that way.
hamusaˤaˤt portnoj.ǯixna ʁušige jaʁc̊’ur raǯar.i jercura metr.iinǯi, hamcːi hams̊a duvu dicːdar ap’udaj.
[47]
hamcːi dilignu č’ubar jercnu birχuj, čan točna [UNCLEAR]
Looking just so, he measured (with) finger spans and sewed it exactly to his size.
hamcːi dilignu č’ubar jercnu birχuj, čan točna [UNCLEAR] razmer
[48]
hamcːdar urgmar dirχuru
He sewed this kind of sheepskin.
hamcːdar urgmar dirχuru muvu.
[49]
hamusaˤaˤt.ǯi ix ʁul.a hadmu didirχnaji urgamara imidu
These sheepskins he made are still in our village.
hamusaˤaˤt.ǯi ix ʁul.a hadmu didirχnaji urgamara imidu
[50]
gizaf duvaz hamiša duˤa ap’ura χalq’.ǯi hacːib hunar kaji insan vu k’uri.
Now people always pray: (He) was such a talented person!
gizaf duvaz hamiša duˤa ap’ura χalq’.ǯi hacːib hunar kaji insan vu k’uri.
[51]
qa ix ʁul.a čan χlar.iinǯi duvu χlara ʁap’nu, hacːdar zehmetar ʁizivu insan aji dumu raˤhmatlu hamu aba.
He built houses in our village with his own hands, he was a man who worked a lot, this dead old man.
qa ix ʁul.a čan χlar.iinǯi duvu χlara ʁap’nu, hacːdar zehmetar ʁizivu insan aji dumu raˤhmatlu hamu aba.
[52]
ʁit čan raˤhmat ibšri čaz.
May he have mercy on him.
ʁit čan raˤhmat ibšri čaz.

Text viewWaveform viewInterlinear Glossed Text