Utterance view

se_kite

Recording date2003-02-03
Speaker age70
Speaker sexm
Text genreprocedural
Extended corpusno



[1]
Lo dalaghugne te rongorongoli teizu.
I want to tell the story of kitefishing.
Lo / dalaghugne te rongorongoli teizu.
[2]
Lo dalaghue, nova lo kalogho te sapili sua.
Kitefishing is, you take off the sago leaves.
Lo / dalaghue, / nova lo kalogho te sapili sua.
[3]
Kalogho sapili tuka, nova sukilighue lo
You take off the sago leaves, then you have to sew them.
Kalogho sapili tuka, / nova sukilighue lo na.
[4]
Sukili tuka, no sukili laju kia, nova ghoi kao lova polozi zalalighue lo
Sewing it, you finish sewing it, then you also look for its cobweb bushwards.
Sukili tuka, / no sukili laju kia, / nova ghoi kao / lova polozi zalalighue lo na.
[5]
Zalali zeno, ghoi ba kola la virilighue
You are looking for it, you also come and coil it on a stick.
Zalali zeno, / ghoi ba / kola la virilighue lo na.
[6]
Virili kia, nova lo penu te laughue lo na; lo penu lo mumuno te ekati, lo la te ghalololi tai
Coil it up, and then you take a coconut husk, and now you will wattle the fibres of this coconut husk with it, the cobweb.
Virili kia, / nova lo penu te laughue lo na; lo penu lo mumuno te ekati, / lo la te / ghalololi tai lolo / polozi.
[7]
Kia nova te, mane s- ghalolo suali laju kia, nova nova lo m- ghalolo la pitilighue
And then you finish taking off the wattled string, you, you tie it to the wattled string (between kite and bait).
Kia nova te, / mane s- / ghalolo suali laju kia, nova / nova lo m- / ghalolo la pitilighue lo na.
[8]
Pitili kia, lo ba ghulighuli kia.
You tie it, and when wind comes
Pitili kia, / lo ba ghulighuli kia.
[9]
Lo ba ghulighuli kia, no te lo mola lau kulighue.
When it becomes windy, you take the canoe seawards.
Lo ba ghulighuli kia, no te / lo mola lau kulighue.
[10]
Mola lau kuli zeno, bo kulo sara kiano kati lo polozi neu lo gnagnui la te lali
You take the canoe seawards, when you arrive seawards, you will now hit the bait down on the sea. (It will inflate by taking water in)
Mola lau kuli zeno, / bo kulo sara kiano kati lo polozi neu lo gnagnui la te lali tai.
[11]
Lali kia, lo polozi lova unu kia.
When you hit it, when the bait swells,
Lali kia, / lo polozi lova unu kia.
[12]
Lova unu kia, nova lo kiba la pitilighue
when it swells, you tie it to the (kite) leaves.
Lova unu kia, nova / lo kiba la pitilighue lo na.
[13]
Edo miligha te pitili sue lo kiba
Two strings will be tied to the leaves.
Edo miligha te pitili sue lo kiba la.
[14]
Pae tagha lo dala pozogho latu au sua zu pae neutu te ze virivirili lau pia
One up at the bottom of the kite going down, and one being down, they coil it to take it up high.
Pae tagha lo dala pozogho latu au sua zu pae neutu te ze virivirili lau pia sua.
[15]
Tuka nova elakati lo ghulighuli lo batu ota nova zaughalighue.
And now you will show it at the head of the wind.
Tuka nova elakati lo ghulighuli lo batu ota nova zaughalighue.
[16]
Zaughali te lo kati lo ba epili serali kia; kia, nova te lau piaghue lo
You show it, and if it (the wind) hits it properly, you will take it high up.
Zaughali te lo kati lo ba epili serali kia; / kia, / nova te lau piaghue lo na.
[17]
Pia kia lo ghulighuli lo lau zelo tagha piaghue lo
When it goes up, the wind takes it up higher.
Pia kia lo ghulighuli lo lau zelo tagha piaghue lo na.
[18]
Pia zelo tialo m-, nov(a) leghea te lo polozi lova ba rere kia lo gnagnui la.
If it climbes up, it, you see the bait coming behind on the sea.
Pia zelo tialo m-, / nov(a) leghea te lo polozi lova / ba / rere kia lo gnagnui la.
[19]
Kia nova ota late lovughue lo
Then you hold it there (on that height).
Kia nova ota / late lovughue lo na.
[20]
Late lovu kia, nova alu ghavighue.
When you hold it there, you start paddling.
Late lovu kia, nova alu ghavighue.
[21]
Ghavi kia no te no boghue.
When you paddle and you go,
Ghavi kia no te no boghue.
[22]
Lolo polozi lova elakati rere ba kia.
the bait will come behind.
Lolo polozi lova elakati / rere ba kia.
[23]
Ngeigha lavae lo gnagnui lae; kati ota malamala alalia, lo malole na pale tai tei kia, elakatilo
It has a sound on the sea, if the swordfish is staying around there, it will now jump at it.
Ngeigha lavae lo gnagnui lae; kati ota malamala alalia, / lo malole na pale tai tei kia, / elakatilo soghavili tai.
[24]
Soghavili zelo raghevili.
It jumps at it, runs for it.
Soghavili zelo raghevili.
[25]
Zu lo malole lo sobo sua mavu(tue) tei kia oma pade n(a) te
And if it is the place of a school of swordfish not (only) one will run.
Zu lo malole lo sobo sua mavu(tue) tei kia oma pade n(a) te raghetu.
[26]
Laqa sua na te mane elakati, l- ba l- l- lou tai lo
The strong one will then later come and eat the bait.
Laqa sua na te mane elakati, / l- ba l- l- lou tai lo polozi.
[27]
Kia ekati lo kiba lo te taughue lo
And then the leaves (kite) is falling.
Kia ekati lo kiba lo te taughue lo na.
[28]
Lo ba lou kia lo kiba lo tau kia, no te ka(ma) raghilighue lo
When it comes and eats (the bait) the leaves (kite) will fall, and you will already pull (the fish).
Lo ba lou kia lo kiba lo tau kia, no te ka(ma) raghilighue lo na.
[29]
Raghili kia, nova raghili, ka m- mola la lau ba kia no te lo tua
When you pull it, you pull it, take it already in the canoe, you have to break its neck.
Raghili kia, nova raghili, / ka m- / mola la lau ba kia no te lo tua qololighue.
[30]
Qololi pale solo mola la sologhue zu oma te mane, kenaghuli loghoni nova nova pisuli
Break it, throw it in, throw it in the canoe, and it is then not like a fishing hook you, you take out.
Qololi pale solo / mola la sologhue zu oma te mane, / kenaghuli loghoni nova / nova pisuli sue.
[31]
No napu toa la te, nova lo no- napu lovu lau alea te lo raghili tukalo te mane, pisuza
You really (take it in your) mouth, put it in your mouth and pull it (the fish) and then free it (from the bait).
No napu toa la te, / nova lo no- / napu lovu lau alea te lo raghili tukalo te mane, / pisuza sue.
[32]
Kia no ghoi lovu lau piaghue.
Then you let it (the kite) go up again.
Kia no ghoi / lovu lau piaghue.
[33]
Ghoi lovu lau pia ke, elakati no te ka raghili lau bo te pale tai.
When you put it up again, then already you go on pulling.
Ghoi lovu lau pia ke, / elakati no te ka raghili lau bo te pale tai.
[34]
Tei sue te ailo dala lova rongorongo
This is all of the story of the kite.
Tei sue te ailo / dala lova / rongorongo na.
[35]
E lo zuighue lo na lo aiva
Yes, this is the end of my story.
E lo zuighue lo na lo aiva rongorongo na.

Text viewWaveform viewInterlinear Glossed Text