Utterance view

chako_200214

Recording date2004
Speaker age65
Speaker sexf
Text genretraditional narrative
Extended corpusno

showing 1 - 100 of 115 • next

[1]
Carê hebû tûnebû ji cara rehme li dê û bavê guhdara.
Once upon a time --- may the mercy of Allah be on the parents of the listeners --- there was (a man called) Çako.
Carê hebû tûnebû ji cara rehme li dê û bavê guhdara. Çako hebû.
[2]
Çar qîza radibe digre ji xwe ra tera.
(He) himself took four girls and went.
Çar qîza radibe digre ji xwe ra tera.
[3]
dibê: ``Em herin ji xwe ra dara top kin, hela bînin werin. Yaxacaxa me
(He) said: ``Let’s go (and) and gather wood for ourselves, (and then) bring (it here). We have no fuel (to burn).''
dibê: ``Em herin ji xwe ra dara top kin, hela bînin werin. Yaxacaxa me tune.''
[4]
Terin, pir terin hindik terin.
(They) go, go a little, a lot.
Terin, pir terin hindik terin.
[5]
Terin serê çîyakî.
(They) went to the top of a mountain.
Terin serê çîyakî.
[6]
Lê dibe ta a rî
But darkness goes (=becomes).
Lê dibe ta[a]rî .
[7]
Dibe êvar.
It becomes evening.
Dibe êvar.
[8]
Ji qîza ra dibê: ``Em çer bikin.
(He) says to the girls: ``What shall we do?''
Ji qîza ra dibê: ``Em çer bikin.
[9]
Dibê(n): ``Welle dûkî wayê li diharî dikše.''
(They) say: ``Well look, there is (a) smoke coming (lit. `pulling') from high up.''
Dibê(n): ``Welle dûkî wayê li diharî dikše.''
[10]
Dibên: ``Emê îšev herin ji xwe ra xwe bavên wêderê sitar
(They) say: ``We ourselves will go (lit.: `throw ourselves') there, it is shelter.
Dibên: ``Emê îšev herin ji xwe ra xwe bavên wêderê sitar e.
[11]
Emê sibê belkî rabin herin ji xwe ra mala xwe.
(Then) we (can) perhaps get up in the morning and go home (i.e. to our house).''
Emê sibê belkî rabin herin ji xwe ra mala xwe.
[12]
Radibe qîza digre, tere, tere mala pîra dêw.
(He) sets off, takes the girls, goes, goes to the house of the old giantess.
Radibe qîza digre, tere, tere mala pîra dêw.
[13]
Çar qîzê pîrê hebûne. [Ew] qîz dibe, qîzana gûnê wî pir bi wan qîzê hevalê Çako tê.
The old lady had four girls. Those girls take great pity on the the girls (who are) Çako’s friends.
Çar qîzê pîrê hebûne. [...] [Ew] qîz dibe, qîzana gûnê wî pir bi wan qîzê hevalê Çako tê.
[14]
Dibê(n): ``Hûn Xwedê hûn šaškirin, hûn çima hatin vira?''
(They) say: ``You, Allah has let you get lost, why did you come here?''
Dibê(n): ``Hûn Xwedê hûn šaškirin, hûn çima hatin vira?''
[15]
Dibê(n): ``Çima?''
(Çako’s friends) say: ``Why?''
Dibê(n): ``Çima?''
[16]
Dibê Diya mi bi šev merîya radibe šerjêdike dixwe
(They) say: ``My mother gets up at night and decapitates people, (and) eats (them).''
Dibê(n): ``Diya mi bišev merîya radibe šerjêdike, dixwe.''
[17]
Dibê(n): ``Îjar em çer bikin?''
(Çako’s friends) say: ``what should we do now?''
Dibê(n): ``Îjar em çer bikin?''
[18]
Dibê Êpêce rûninê rûnê bigrîn madê xwe bikin
(They say): ``be seated for a while, cry, look very unhappy''
Dibê(n): ``Êpêce rûninê, bigrîn, madê xwe bikin.
[19]
Bibê: ``We çima wer dikir, helbet derdê we çî ye?'' Dibê(n): ``Hûn jê ra bên: diya me ji me ra qelînek diqelandin, danû
(that she, presumably the giantess) says to you: ``Why did you act like that, what can your troubles be?'' (They) say: ``You say to her (=the giantess): Our mother has been making ??qelînek for us (and) made ??danû.
Bibê: ``We çima wer dikir, helbet derdê we çî ye?'' Dibê(n): ``Hûn jê ra bên: diya me ji me ra qelînek diqelandin, danû çêdikirin.
[20]
Me dewet digirt, me dilîst.''
We danced, we played
Me dewet digirt, me dilîst.''
[21]
Belkî bibe sibê, hûn lêxin herin mala xwe.
Perhaps (when) it becomes morning, you (can just) go to your house. (Presumably spoken by the giantess' daughters; the interpretation is uncertain.)
Belkî bibe sibê, hûn lêxin herin mala xwe.
[22]
Vana rûdinên hinkî li ber agir rûdinên.
They sit a while around the fire.
Vana rûdinên hinkî li ber agir rûdinên.
[23]
Pîrê šadibe, tere, baltê xwe, kêra xwe digre tûjdike.
The old lady (who is now apparently there) is pleased, (she) goes (and) gets her axe, takes her knife, sharpens (them).
Pîrê šadibe, tere, baltê xwe, kêra xwe digre tûjdike.
[24]
Dibê ezê bi šev vana di xew ra herin ezê vana şerjêkim
(She) says: ``I will go at night (when) they (are) asleep, I will cut their heads off.''
Dibê ezê bišev vana di xew ra herin, ezê vana şerjêkim.
[25]
Çako pir fenabûyi, nehate xapandinê.
Çako was very clever, (he) was not fooled.
Çako pir fenabûyi, nehate xapandinê.
[26]
Çakoyê te sekine, sekine.
Your Çako waits and waits.
Çakoyê te sekine, sekine.
[27]
Mêzedike sibê nayê.
(He) sees that morning does not come.
Mêzedike sibê nayê.
[28]
Qîz rûdinin digrîn.
The girls are sitting (and) crying.
Qîz rûdinin digrîn.
[29]
Dibê Çima Dibên dibê Herro diya wan ji wan ra helawî çêdikir qelînek diqelandn denû çêdi danî çêdikirin
(He) says: ``Why (are you crying)?'' (They) say: ``Every day their mother used to prepare helva for them, ??qelînek, ??denû (and) ??danî prepare (it).''
Dibê: ``Çima?'' Dibên: ``Herro diya wan ji wan ra helawî çêdikir, qelînek diqeland, denû danî çêdikirin.
[30]
Acele dike radibe ji wan ra giškî kin Dike nake sibê nayê
(The giantess?) hurries, gets up, does everything for them. But whatever happens, dawn does not come.
Acele dike, radibe ji wan ra giškî (di)kin. Dike-nake sibê nayê.
[31]
Êpêce diha nêzikî sibê vana di xew ra
Some time later, near dawn, they fall asleep.
Êpêce diha nêzikî sibê vana di xew ra terin.
[32]
Çako radibe, hêdîka tere wan qîzê(n) hevalê xwe, tîne, dike nav cîyê qîzê pîra dêw.
Çako gets up, goes slowly to those girls (who are his) friends, brings (them and) puts (them) in the beds (places) of the old lady’s girls.
Çako radibe, hêdîka tere wan qîzê(n) hevalê xwe, tîne, [...] dike nav cîyê qîzê pîra dêw.
[33]
Qîzê pîra dêw jî tîne dike nava cîyê wan qîzana.
And (he) brings the daughters of the giantess (and) puts (him) in those (=his) girls’ beds.
Qîzê pîra dêw jî tîne dike nava cîyê wan qîzana.
[34]
Pîra dêw radibe, nizane.
The giantess gets up, (she) doesn’t know (that Çako has swapped the girls around).
Pîra dêw radibe, nizane.
[35]
Dibê: ``ew qizana ni(n).'' Hema kêrê digre wan qîzê xwe gi šerjêdike.
(She goes to where Çako’s girls are sleeping and) says: ``These are those girls.''
Dibê: ``ew qizana ni(n).'' Hema kêrê digre wan qîzê xwe gi šerjêdike.
[36]
Sibê radibe, qe orxanê ser navêje.
In the morning (she) gets up, (she) doesn’t pull back the blankets at all (so she does not recognize her mistake)
Sibê radibe, qe orxanê ser navêje.
[37]
Radibe tere, dibê: ``Ez vam(ê) terim zevîyê.''
(She) gets up (and) goes, saying: ``I am going to the field.''
Radibe tere, dibê: ``Ez vam(ê) terim zevîyê.'' […]
[38]
diwe mewan ra Çako
[unclear], Çako was up and gone (lit. had run away (and) gone)
diwe mewan ra Çako revîye çûye.
[39]
Dibê: ``Mi qîz jî šerjêkirine.''
(She) says: ``I have cut off the heads of the girls as well.''
Dibê: ``Mi qîz jî šerjêkirine.''
[40]
Dibê: ``Ji mi ra çiçikê/çijkê(?) qîza tevî hew gošt têkin ber bulxur bînin ber partê'', dibê: ``bînin ber partê.''
(She? --- the interpretation is unclear here) says: ``Mix together the breasts of the girls with a little meat and bulgur and bring it to the pile of grain (in the field)'',
Dibê: ``Ji mi ra çiçikê/çijkê(?) qîza tevî hew gošt têkin ber bulxur bînin ber partê'', dibê: ``bînin ber partê.''
[41]
dibê: ``bînin ber partê.'' ``Çako''
she says, ``bring it to the pile of grain.'' ``Çako'' (she?) says, ``You should go.''
dibê: ``bînin ber partê.'' ``Çako'' dibê ``De tu here.''
[42]
Çako tîne jê ra nan çêdike û goštê qîzê wê jê ra çêdike û digre bibe ber partê. Gava vedike, nasdike goštê qîzê wê
Çako prepares food for her, prepares the flesh of her daughters for her, takes (it) and carries (it) to the pile of grain. When (she) opens (it), (she) recognizes (that) it is the flesh of her daughters.
Çako tîne jê ra nan çêdike û goštê qîzê wê jê ra çêdike û digre bibe ber partê. Gava vedike, nasdike goštê qîzê wê ye.
[43]
Dibê: ``Wey Çako, te bi mi kirîye.''
(She) says: ``Hey Çako, you did (this) to me.''
Dibê: ``Wey Çako, te bi mi kirîye.''
[44]
tê malê, mêzedike qîzê wan gi nav ciya da
(She) comes home (and) sees (that) all her daughters are in bed decapitated.
tê malê, mêzedike qîzê wan gi nav ciya da šerjêkirine.
[45]
Ew qîzana jî tunin. Wan qîzê hevalê xwe dišîne malê.
And those (other) girls are not there. (Çako?) sends those girls (who are his) friends home.
Ew qîzana jî tunin. Wan qîzê hevalê xwe dišîne malê.
[46]
Çako tenê dimîne.
Çako stays (there) alone.
Çako tenê dimîne.
[47]
Çako di-mîn-e Çakoyê te tere xwe dide ser diharê xanî
Your Çako goes, climbs up on top of the house.
Çakoyê te tere xwe dide ser diharê xanî.
[48]
Du qazê wê hebûne.
She (the giantess) had two geese.
Du qazê wê hebûne.
[49]
Qazkî wê korbûyi, qaza wê ya yek jî çavê wê
One of her geese was blind, (another) goose of hers, one of its eye was whole.
Qazkî wê korbûyi, qaza wê ya yek jî çavê wê sax bûyi.
[50]
Dibê: ``Pîrê! Çako hat!''
(A goose) says: ``Pîrê, Çako has arrived!''
Dibê: ``Pîrê! Çako hat!''
[51]
Dibê: ``Hew!'' Ji qaza ra kiše dike.
(She) says: ``hew'' (She) shoos the geese away (lit. `makes (a noise like) kic{s}e to the geese).
Dibê: ``Hew!'' Ji qaza ra kiše dike.
[52]
Dibê: ``Here Çako, bi mi kirî, qîzê mi çûn ji destê mi.''
(She) says: ``Go Çako, (you/he?) did (it) to me, my girls have gone from me (lit. ‘out of my hand’)''
Dibê: ``Here Çako, bi mi kirî, qîzê mi çûn ji destê mi.''
[53]
Dibê: ``Diha qîzê hevalê xwe çer kir?'' Dibê: ``Vaya?? tištkî tîne serê mi.''
(She) says: ``Now what has (he) done with his girl friends?'' (She) says: ``He is doing something (bad) to me.''
Dibê: ``Diha qîzê hevalê xwe çer kir?'' Dibê: ``Vaya?? tištkî tîne serê mi.''
[54]
Çakoyê te tere gîharê xanî.
Your Çako goes up on top of the house.
Çakoyê te tere gîharê xanî.
[55]
Dibê: ``Ji mi ra çay bînin, ji mi ra nan bînin.''
(He) says: ``Bring me tea, bring me food!''
Dibê: ``Ji mi ra çay bînin, ji mi ra nan bînin.''
[56]
Radibe, jê ra ecele dike, jê ra çay dide ser.
(She) gets up, hurries, serves (him) tea.
Radibe, jê ra ecele dike, jê ra çay dide ser.
[57]
Tavlekî zîv, fîncana zîv, ya zêr digre di kûlekê ra didê.
(She) takes a silver plate, a silver cup and one of gold, passes it to him through the skylight.
Tavlekî zîv, fîncana zîv, ya zêr digre di kûlekê ra didê.
[58]
Çakoyê te dixwe.
Your Çako eats (it).
Çakoyê te dixwe.
[59]
Dikeve êvarê Çakoyê te radibe balteyê xwe tuj dike û xwe dide piš derî.
(He) comes down (from the roof) in the evening, your Çako gets ready, sharpens his axe and positions himself in front of the door.
Dikeve êvarê Çakoyê te radibe balteyê xwe tuj dike û xwe dide piš derî.
[60]
xwe da piš derî Hema çer pîrê were derbas bibe baltê li pišt hustiyê pîrê da lêdixîne
He has taken up position in front of the door, as soon as the old lady comes out through (the door he) strikes the axe down on the neck of the old lady.
Hema çer pîrê were derbas bibe baltê li pišt hustiyê pîrê da lêdixîne.
[61]
Serê pîrê difire.
The old lady’s head flies (off).
Serê pîrê difire.
[62]
Çako dikeve mala wê. Ê de mala pîra dêw çi tê da tune?
Çako goes (lit. `falls') into her house. Oh, what is there that is not in it? (i.e. there is everything inside, it is full up)
Çako dikeve mala wê. Ê de mala pîra dêw çi tê da tune?
[63]
Çakoyê te radibe ji xwe ra dedîgîya?? dilê xwe her tištî digre.
Your Çako sets about taking everything his heart desires.
Çakoyê te radibe ji xwe ra dedîgîya?? dilê xwe her tištî digre.
[64]
Digre, tere, ji qîza ra dibê: ``Hûn hatin malê?''
Takes (it and) goes (home), (he) says to the girls: ``You have come home?''
Digre, tere, ji qîza ra dibê: ``Hûn hatin malê?''
[65]
Qîz dibên: ``Erê welle me xwe xilaskir, em hatin.''
The girls say: ``Yes, well we have saved ourselves, we have returned.''
Qîz dibên: ``Erê welle me xwe xilaskir, em hatin.''
[66]
Dibê: ``Welle mi jî pîrê kušt.''
(He) says: ``Well and I killed the old lady.''
Dibê: ``Welle mi jî pîrê kušt.''
[67]
Dibê: ``Mi pîrê kušt.''
(He) says: ``I killed the old lady.''
Dibê: ``Mi pîrê kušt.''
[68]
Dibê: ``Mi ešyayê wê gi ji xwe ra anî.''
(He) says: ``I took all her things for myself.''
Dibê: ``Mi ešyayê wê gi ji xwe ra anî.''
[69]
Dibê Hela soniciyî da eger hevalê mevale pirê tunebin
(He) says ``In the end there are (hopefully) no friends or acquaintances of the old lady.'' (i.e. people who might wish to avenge her death)
Dibê: ``Hela soniciyî da (eger) hevalê-mevale pirê tunebin.''
[70]
Radibe, rokî ji malê wer Çakoyê te dîsa terkî dunya dibe, tere, tere.
One day your Çako gets up like this and leaves his home (lit. `the world') again (and), we walks on and on.
Radibe, rokî ji malê wer Çakoyê te dîsa terkî dunya dibe, tere, tere.
[71]
ser
****
****
[72]
Tere ser kanîkî.
(He) goes to a well.
[...] Tere ser kanîkî.
[73]
Rastî du pîrê dêw tê.
(He) meets two giantesses.
Rastî du pîrê dêw tê.
[74]
Dibê(n): ``Çako, tu li vira çer dikî?'' Dibê: ``Welle ez ji xwe ra li vira runištime.''
(They) say: ``Çako, what are you doing here?'' (He) says: ``Well, I’m just sitting here by myself.''
Dibê(n): ``Çako, tu li vira çer dikî?'' Dibê: ``Welle ez ji xwe ra li vira runištime.''
[75]
Dibê ez Vî erdê hanê hûnê bikolin
(He) says: ``This earth here --- you will dig (it up). (The interpretation of this and the following passages is obscure.)
Dibê: ``Vî erdê hanê hûnê bikolin.
[76]
Eger we rîs jê g kir gilok dibê ji xwe hûnê mi bikujin dibê Gava mi kir gilok ez we dikujim
If you (succeed in) making wool from it into a ball'' (he) says, ``you for your part will kill me. If I make (it into) a ball, I kill you.''
Eger we rîs jê kir gilok'' dibê, ``ji xwe hûnê mi bikujin." dibê "Gava mi kir gilok ez we dikujim.''
[77]
Dibê Ezê du kevira b bidin bigrin zorî kevir bidin Eger av ji kevir da hat ji xwe ez li we dixînim Gava nehat jî hûn li mi xînin
(He) says: ``I will give two stones (to you), (you) take (them) and press the stones. If water comes out of the stones, I for my smite you. If it does not come, you will smite me.''
Dibê: ``Ezê du kevira bidin, bigrin zorî kevir bidin. Eger av ji kevir da hat, ji xwe ez li we dixînim. Gava nehat jî hûn li mi xînin.''
[78]
De penîrê xwe dike --- fena bike ---nava du
(He) of course puts his cheese --- as a cunning trick --- between the two stones.
De penîrê xwe dike --- fena bike ---nava du kevira.
[79]
Berê hazir datîne.
(He) makes (it) ready beforehand (lit. `places it ready').
Berê hazir datîne.
[80]
Rîsê xwe jî di erdê da dike çal, serê pirtî ji derva dihêle.
(He) buries his wool in a hole in the earth, leaving the tip of a bit (of it) outside (the earth, to mark the spot).
Rîsê xwe jî di erdê da dike çal, serê pirtî ji derva dihêle.
[81]
Dêw çi zanin Gava vana digerin napînin
The giantesses --- what do they know? (i.e. they know nothing about it) When they looked, they (couldn’t) find (lit. `see') (exact interpretation is unclear).
Dêw çizanin? Gava vana digerin, napînin.
[82]
Çako rîsê xwe hildike.
Çako picks up his wool.
Çako rîsê xwe hildike. HERE
[83]
Cardinê hevkî disekine.
This time (he) pauses for a moment.
Cardinê hevkî disekine.
[84]
Cardin vana kevir tînin bilind dikin, dibên: ``Ji kevir da qe av tê?''
Then they take the stones and lift (them) up, saying: ``(but can) water come from stone?''
Cardin vana kevir tînin bilind dikin, dibên: ``Ji kevir da qe av tê?''
[85]
Çako kevirê xwe aha dike, ava penîr jorda tê.
Çako does thus (in combination with a gesture of the hand), the water from the cheese flows down.
Çako kevirê xwe aha dike, ava penîr jorda tê.
[86]
Çako radibe, dibê(n): ``me nekuje!''
Çako gets up, (they) say: ``Don’t kill us!''
Çako radibe, dibê(n): ``me nekuje!''
[87]
Dibê Tu me çer dikî tu çi ji me dixazî bixazi dibê me nekuji
(They) say: ``How do you do (it to?) us ... whatever you want from us, request (it), (but) don’t kill us.''
Dibê(n): ``Tu me çer dikî ... tu çi ji me dixazî, bixazi, me nekuji.
[88]
Çako dibê: ``Hûnê herin postê dewarkî tijî bikin ji mi ra zêr û zîv.
Çako says: ``You will go (and) fill the hide of a cow for me with gold and silver.
Çako dibê: ``Hûnê herin postê dewarkî tijî bikin ji mi ra zêr û zîv.
[89]
Hunê bidin pišta xwe, ezê jî serda lê ser bibim, herim mala xwe.''
You will put (it) on your backs, and I too will be on top of it, (together with you I will) go to my house.''
Hunê bidin pišta xwe, ezê jî serda lê ser bibim, herim mala xwe.''
[90]
Diya mi jî ez hatim hemle bûye. Diya xwe temî kirîye, dibê: ``ez terim.''
When I got home my mother had become pregnant. (There is apparently a jump in narrative perspective here, with Çako talking in the first person.) (He) gives his mother instructions, saying: : ``I am leaving.''
Diya mi jî ez hatim hemle bûye. Diya xwe temî kirîye, dibê: ``ez terim.''
[91]
Eger te doxim kirî, qîzik ji te ra bûyi, tu yê tešî kulî ber derî da
If you give birth, (and) it is a girl (lit. `for you it is a girl), you will put a spindle in front of the door.
Eger te doxim kirî, qîzik ji te ra bûyi, tu yê tešî kulî ber derî da ke.
[92]
Eger ji te ra law jî buyi tu yê tîr û kevan ber derî da ke.
If it is a boy, you will put a bow and arrow in front of the door.
Eger ji te ra law jî buyi tu yê tîr û kevan ber derî da ke.
[93]
Va dide pišta xwe tê Ew hey di berê da nem ew desta da buyi
He (?) puts (it) on his back, comes ... well, it was already in his hand. (the interpretation of this passage is unclear; it appears to refer forward to the in the following section, where the story returns to Çako and the giantesses)
Va dide pišta xwe tê.. (Ew hey di berê da ew desta da buyi
[94]
Dirêš di desta da bûye. Di paš hustîyê dêw ra dike, ``He ecele ke!'' Dêw dibê: ``Belkî ez xwe ji Çako xilaskim.
(Çako) had a in his hand. (He) presses the on the back of the giant’s neck, (saying) ``hey, hurry up!'' The giant says (thinks): ``Maybe I can save myself from Çako.''
Dirêš di desta da bûye. Di paš hustîyê dêw ra dike, ``He ecele ke!'' Dêw dibê: ``Belkî ez xwe ji Çako xilaskim.
[95]
Biherim li mala wî daynim.''
(I) will go (and) put (him?) down at his house.''
Biherim li mala wî daynim.''
[96]
Tere ber derî mêzedike diya wî doxim kirîye, tîr û kevan way ber derî da
(He) goes to the door (and) sees his mother has given birth, a bow and arrow are in front of the door.
Tere ber derî mêzedike diya wî doxim kirîye, tîr û kevan way ber derî da ye.
[97]
Lawik ji navê berjêr da tuneye, seqet
The boy has no (body) below his navel, crippled.
Lawik ji navê berjêr da tuneye, seqet e.
[98]
Navê wî lê dke Qotyamez navê brayê xwe
(He) names him Qotyamez, (gives him) the name of his brother.
Navê wî lêdke Qotyamez, navê brayê xwe.
[99]
Lê dki Qotyamez Qotyamezê xwe digri û tere
(He) calls him Qotyamez, takes his Qotyamez und goes.
Lêdki Qotyamez, Qotyamezê xwe digri û tere.
[100]
Rokî digre pir tere hindik tere
One day, he goes a lot, goes a little.
Rokî digre , pir tere-hindik tere.

Text view • Waveform view • Interlinear Glossed Text