Text view

BeES_1997_HistoryOfKatyryk_nar

Recording date1997
Speaker age62
Speaker sexf
Text genrepersonal narrative
Extended corpusno
Javascript seems to be turned off, or there was a communication error. Turn on Javascript for more display options.
Min urukku öspör kepseːbitim Katɨrɨk kajdak turbutun tuhunan, kajdak hirge turarɨn. Anɨ min kepsi͡em kajdak iti olokko kalxoz turbutun tuhunan Tɨhɨčča togus süːs otut üs dʼɨllaːkka, otut tü͡ört dʼɨllaːktarga, iti dʼɨllarga, arxʼivɨ kördökkö, hitinne urut kim baːr ete ebit Stanok Naltanava di͡en aːttaːk. Onno, iti dʼɨllarga oŋorbuttara savxoz, opɨt kördük. Onton, dʼɨltan orduk aːspɨtɨn kenne ontulara tuksubatagɨn ihin kimneːbitter, oŋorbuttar itinne kalxoːz. Kalxoːz oŋorbuttar, ol gɨnan baran aːttaːbɨttar "Lʼenʼin" di͡en. Itinneːgi ologuŋ onton kojut töhö eme u͡ontan u͡on dʼɨlɨ iti Lʼenʼin aːtɨnan olorbuttara. Onno prʼedsʼedatʼelʼ bu͡olbuta Bettu Stʼepan Ilʼičʼ, urut emi͡e min iti tuhunan haŋarbɨtɨm. Kojut üčügejdik kepsi͡em ješʼo padrobnɨj bagajdɨk. Itinne komujbuttara tabalarɨn ol kalxoːhu savxoz üŋün kalxoz üŋün oŋ oŋ oŋorollorugar ügüs bagaj ü͡ör tabanɨ Iti (kelbi-) itinne kelbit kihilerin tabalarɨn ɨlattaːnnar. Iti kihileriŋ urut kelbittere iti (kel-) itinne (kelelle-) kelelleriger, maŋnaj ol Jakuːtʼija di͡et kalxoːztarɨ urut oŋorbuttar bu͡o. Onton ol di͡egitten bettek küremmitter, iti maŋnaj Evʼenkʼiːja di͡et, Essej di͡et. Onton atɨn eŋin hirderge kürenetteːbitter. Baːj bagajɨ tabahɨt bagaj kihiler, kergennerinen, töhö eme kergen bu͡olannar. Onton ol Evʼenkʼiːja di͡et eŋin kalxoːz haŋata bu͡olarɨgar emi͡e töttörü kelenner, emi͡e Tajmɨːrga kelenner dʼe manna toktoːbuttara. Horoktor toktoːbuttar iti allaraː pasʼolaktar di͡ek Haːtangaga Kiri͡eska Novajga Ki͡etaːga Onton horoktoruŋ kelenner bettek, iti Kiri͡esten, eŋin araksannar dʼe kelenner iti Katɨrɨk di͡ek toktoːbuttar. Horok kihileriŋ iti Katɨrɨktar (attɨlarɨ-) hin oloktoːk etilere ebit, urut. Ol gɨnan baraːn itinne agabɨttar, iti poptar agaj kellekterinen itinne körsöːččü etilere ebit. Hi urut da itinne oloktor baːr etilere, onno-manna oloror kihiler. Dʼe, (on-) ol ihin de itinne ulakan bagaj dʼe kalxu͡os bu͡olla. Ol (ko-) kalxoz da bu͡olbutun kenne, iti Tɨlkaː tördütüger iti urukku olororunan ginileriŋ olorollor bu͡o. Biːr da nʼuːččahɨt hu͡ok, nʼuːčča da tɨlɨn biler kihi. Ol gɨnan baraːn maŋnaj kalxu͡os turarɨgar nʼuːčča da hu͡ok ete itinne iti pasʼolakka Faktorijaga anɨ (haŋa-) urut haŋardakka. Ügüs bagaj, u͡ontan taksa uraha dʼi͡eler turaːččɨ etilere, bert bagaj, bosku͡oj bagaj uraha dʼi͡eler. Bɨlɨrgɨlɨː baːj bagajɨlar. Ol gɨnan baraːn hɨrga dʼi͡eleriŋ hin. Urukku ologunan oloror kihiler dʼe haːskɨ hɨrdɨk bu͡olu͡o, dʼe dʼaktattar tabaːk tarda-tardalar haːskɨ bu ičiges künnerge tahara taksa-taksalar, dʼe tiriː kuːrdunu͡oktaːktar. Tɨːs imitteller, taŋas tikteller, ojulanallar, taŋas abɨraktanallar dʼaktattar. Onton dʼe bukatɨn bu haːs hajɨn bu͡olarɨn di͡et dʼe iti uraha dʼi͡elerge ɨhaːrɨnallar. Tiriː da ɨhaːrɨnallar, onton jukala oŋostollor, onton iti kappɨt eti katarɨnallar. Onton kimniːller iti kɨhɨnɨ mel <<wip>> dʼi komujbut oŋu͡oktarɨn hɨnnʼɨnallar bu͡o hɨ͡a ɨlaːrɨlar Ol kördük hɨ͡a oŋostoːččɨ etilere. Dʼe ontugun hajɨnɨ bɨha hiːller bu͡o nöŋü͡ö kɨhɨŋŋa di͡eri. Baːrkɨ tu͡ok oŋoston olorollor hajɨnɨ bɨha. Er kihileriŋ emi͡e ülete hu͡ok olorbottor bu͡o. Bɨlɨrgɨ kihileriŋ ülehit etilere bu͡o, er kihileriŋ. Hep oŋostollor, paːs-eŋin abɨraktanallar, dʼi͡e oŋostollor, hɨrga, tu͡ok-bütte oŋostollor, onton (hej-) hajɨŋŋɨ eŋin hepterin abɨraktɨːllar, ilim tu͡ok oŋostollor bu͡o. Horok kihileriŋ pastux bu͡olallar bu͡olbuttara bu͡olla, ol kihileriŋ dʼe pasʼolaktan ɨraːkkaːn köhö hɨldʼallar iti kemŋe. Onton hajɨn bu͡olu͡o da, bu ijunʼ ɨj büteriger iti ijulʼ di͡et kihiŋ barɨta muːŋkahɨt bu͡olallar, dʼaktattar, er kihiler. Oŋu͡or ügüs bagaj birigaːdalar turaːččɨ etilere, onton Töbülegin di͡et hirge itinne Katɨrɨk tahɨgar, delbi ügüs bagaj muːŋkahɨt bu͡olaːččɨ etilere. Ol muːŋkahɨttarɨŋ delbi urut balɨktaːnnar, iti heriː hagɨna össü͡ö rɨbzavod oŋorbuttara iti Katɨrɨk attɨkaːnɨgar, itinne. Ol tuhunan min kojut üčügejdik kepsi͡em. Dʼe hiti dʼɨllarɨ ol daː bu͡olarɨn kihileriŋ barɨlara (uruk-) ös isteller bu͡o atɨn faktorijalartan, keler kihilerten, keler-barar kihilerten. Ügüs bagaj haka kihitin kajdak huːttaːn, kulaːktaːn ilpitterin di͡enner. Iti daː bu͡ollar, bejelerin oloktorun oloror (bu͡ol-) da bu͡ollunnar kihileriŋ, bi͡ek kečehiːge oloror etilere. Kuttanan "kahan emete hin bihiginitten kim emete ili͡ektere" di͡enner. Dʼe ol ol da öhünen, dʼe kirdik, tɨːhɨčča togus hüːs otut hettisteːk, otut agɨstaːk di͡en (dʼi͡e-) dʼɨllarga iti Faktorijattan dʼe kirdik ilpittere kihileri. Ügüs bagaj kihi ilpittere. Kergen aːjɨttan kim kɨrdʼagastarɨn ɨlattaːbɨttara. "Kim, kim kulaːktar" diː diːller, horoktorgun ilpittere iti kimi͡eke. Iti Onoskolorgatu͡oktarga kömölöspüttere Savʼetskaj blaːhɨ ɨlbattar ol tuksuba nuː protiʼv di͡enner ɨlb kimneːnner illetteːbittere Onno tübespittere iti Falʼkov onton ikki ojun onton Katɨgittar Inokʼentʼij onton Rʼabov Savʼelʼij Onton Rʼabov Savʼelʼijgɨn "iti Onoskogun gɨtta bu͡olbuta, kömölöspüte" di͡en ilpittere. Onuga ebiːtin össü͡ö "iti taŋara dʼi͡etin oŋorbuta", di͡enner, "iti Katɨrɨk tahɨgar". Ol ol ihin emi͡e ontugun ɨlbɨttara. Taŋara dʼi͡etin oŋorbuttara iti iti kihiŋ iti nʼuːččalar pu͡optar kellekterinen oloruŋ di͡ebitter bu͡o "Oŋoruŋ taŋara dʼi͡ete". Dʼe onu kahan ere oŋorbut etilere. Iti taŋara dʼi͡etiger ol gɨnan baran hirten barɨtɨttan kös barɨta kele-kele haːs, hɨrdɨk bu͡ollagɨna iti, nʼuːčča (taŋa-) pu͡optar kellekterine, onno kihiler üŋüne keleːčči etilere bu͡o. Onton alastɨːr etilere bu ölbüt kihileri. Ol ihin iti taŋara dʼi͡etin attɨtɨgar iti ügüs bagaj iti bɨlɨrgɨ kara karallɨbɨt kimner klaːdbʼišʼe baːr ete kihi karajbɨt hirdere Kürü͡öleːkter bosku͡oj bagaj ojulaːktar taŋaralaːktar turaːččɨ etilere. Ol ihin itinne ügüs bagaj, ontuŋ astaːtaktara anɨga di͡eri hɨtallar. Hiti Katɨrɨkka bejetiger emi͡e urut kihiler komullaːččɨ etilere, ebit, haːs emi͡e ol poːp kellegine. Ol ihin bɨlɨrgɨ iti kihiler karallɨbɨt hirdere onno emi͡e anɨga di͡eri köstör ol hiriŋ. Emi͡e baːj bagajdɨk karallɨbɨt iti kladbʼišʼe ete. Ontugun kojut aldʼatalaːbɨttara. Dʼe ol kihilergin illenner, bu kergettere kuttanannar, horok kihileriŋ kürenetteːbitter iti kimi͡eke… Pastux bu͡ola hɨldʼar kihileriŋ ɨntak kürenettiːller ebit. Horoktoruŋ pastux uruːlaːktarɨŋ olorgun gɨtta küreneller ebit iti Agakʼijdar, Bettu Grʼigorʼijdarɨŋ iti kürene hɨldʼɨbɨttara, bihigini emi͡e illi͡ektere di͡enner. Hol kördük da aːspɨt bu͡ol iti… Onton tɨːhɨčča togus hüːs otut hettis dʼɨla bu͡olarɨgar dʼe Tajmɨːrɨŋ dʼonnoro dʼe haŋardɨː galasavajdɨːllar Vʼerxovnɨj Savʼetka, SSSR bu͡olarɨgar. Iti Katɨrɨgɨŋ dʼono emi͡e dʼe haŋardɨː goːlastarɨn bi͡ereller dʼe iti Iti vɨbardar innileriger agʼitaːtardar kele hɨldʼɨbɨttara pasʼolakka Valačanka di͡egitten. Valačankaŋ oččogo rajon centra ete bu͡o. Ol kele hɨldʼannar kepseːbitter tu͡ok aːtaj Vʼerxovnɨj Savʼet di͡en. Onton kepseːbitter haŋa kanstʼitucɨja (tu-) tuhunan. Kajdak pravaːnɨ bu anɨgɨ kihilerge bu haŋa olokko kihi͡eke bi͡ereller di͡en. Onton kihilerge kepsiːller ebit: De anɨgɨ haŋa ologunan olordokkutuna pravʼitʼelʼstva dʼe ehi͡eke üčügejdik kömölöhü͡ö kanʼi͡e di͡en Dʼe ol ol da tuhunan dʼe kirdik da ahɨnan, tugunan bagas onu bagas kömölöhör etilere, as-tu͡ok egelenner. Kihileriŋ hi͡ese ahɨ tu͡ogu trudanʼiːlarɨgar büttekeːni taŋaskaːnɨ ɨlɨnar etilere bu͡o Dʼe ile onton ješʼo agʼitaːtardarɨŋ kepsiːller ebit, kajdak bülʼetʼinʼ ɨllakkɨtɨna, dʼe kajdak galasavajdɨ͡akkɨtɨn di͡en. Onu öjdötön bi͡ereller. Dʼe onu kihileriŋ barɨta ihilliːller. Onton kim, vɨːbar bu͡olarɨgar kimner kelbitter onno, vɨbardatar kamʼisʼsʼijalar. Ol vɨbardatar kamʼisʼsʼijalarɨŋ. Katɨrɨkkar oččogo ile dʼi͡eler turalik etilere, haŋardɨː dʼe iti brevnoː, mas tahar etilere, iti dʼi͡eleri turu͡oraːrɨlar. Biːr da turbut dʼi͡e üčügej vɨbardɨ͡akka hu͡ok ete bu͡o oččogo Dʼe ol ihin iti anɨ erge laːpkɨ turarɨn attɨtɨgar hɨːr. Hɨːr, oččogo mas bagaj hɨːr ete itinne. Itinne uraha dʼi͡eler emi͡e turaːččɨ etilere haːs. Haːs di͡et, kün hɨrdaːtagɨnan, iti di͡et kihiler tahɨnaːččɨ etilere, uːga čugas, uː tahɨnallarɨgar. Itinne turar et emi͡e ulakan bagajɨ oŋorbuttara, iti kim, uraha dʼi͡eni. Ol uraha dʼi͡eŋ Aksʼonаva Alʼeksandra Pаlʼikarpаvna inʼete. Ontuŋ uraha dʼi͡ete ete. Dʼe onno ol galasavajdɨːr uraha dʼi͡e oŋostubuttar bu͡o. Dʼe onton galasavajdɨːr künŋe (bu͡ol-) bu͡olbutugar kihileriŋ bileller bu͡o kemin, kahan kele keli͡ekke. Ol gɨnan baraːn erde bagaj keletteːbittere. Kelimi͡ekterin emi͡e bert bu͡o, emi͡e kelbetekpitine tu͡ok emete, kajdak emete ili͡ektere-kanʼɨ͡aktara di͡enner. Kajdak daː kelimi͡ekterin. Ol ihin dʼe barɨkaːnnara üčügej bagajdɨk vɨbardɨː kelbitter. Tɨ͡attan da onton bu čugastaːgɨ hirge ɨraː iti iti iti Mimi͡ečeŋin di͡ek Polʼkin di͡et iti Olor kihileriŋ barɨkaːnnara munnʼustubuttar iti Katɨrɨkka. Ol gɨnan baraːn, (el-) erde bagaj, üčügej bagajdɨk galasavajdaːbɨttar, bülʼetʼinʼnarɨ, tu͡oktarɨ upputtar ol kajdak haŋarallarɨn kotu. Ontuŋ Faktorija oloror kihileriŋ emi͡e, dʼaktattar er kihileriŋ barɨkaːnnara aktʼivnɨj bagajdɨk üčügej bagajdɨk galasavajdaːbɨttar. Ol gɨnan baraːn hiti dʼɨllarɨ, maŋnajgɨ (vɨː-) vɨbardarɨ bu kojukku dʼɨllar kördük kihiler ü͡öre hɨldʼɨbataktara. Praːdnʼik kördük taŋara kördük taŋaralammataktara hejranɨ da hejralaːbataktara iti dʼɨllarɨ kuttanannar Erge olokputun köllöröllör di͡enner kečeheller bu͡o. Ol gɨnan baraːn kihileriŋ iti kečehenner, "illi͡ektere" di͡en, tɨ͡attan, eŋin čugastaːgɨ hirderten kelbit kihileriŋ, barɨkaːttara türgen bagajdɨk galasavajdɨːllar bu͡o, čaːj iheller, türgen bagajdɨk barattaːn kaːlallar. Onton pasʼolakka (olor-) oloror kihileriŋ emi͡e galasavajdaːtɨlar, emi͡e dʼi͡eleriger agaj barattaːn kaːlallar. Onnuk ete olok ete (iti-) itigirdikkeːn. Togo itigirkeːn kihiler gɨnar etilere? Itirkeːn bu͡olumuna, kihileriŋ nʼuːččalɨː daː tu͡olkulaːbattar. Kajdak üčügej, tu͡ok kuhaganɨn, tugu üčügejin, tu͡olkulaːbattar bu͡o. Ol ihin iti kečeheller, ol ihin itinnik ologunan oloror etilere. Onton iti vɨːbardar tu͡oktar aːstɨlar Katɨrɨk ologugar, onton ös barda araj "kaja, kihileri Maskvaːga illeller ühü" di͡en. Kojukku dʼɨllarɨ. Oččogo dʼe iti dʼi͡eleri, maŋnajgɨ dʼi͡eleri dʼe turan ereller. Ikki-kas dʼi͡e duː turbut. Onton muːŋkahɨttarɨŋ muŋkalɨːllar. Kihiler dʼe üčügejdik dʼe ülege dʼe tuksan ereller, (üle-) ɨ͡arakan üleni urut üleleːbetekter bu͡o. Dʼe anɨ ɨ͡arakan üleni üleleːnner, onton üčügej ülehitterin, diː-diː, itirkeːn dʼe kepsiːr kanʼɨːr bu͡olbuttar bu͡o agʼitaːtardarɨŋ, dʼe onnuk… "Onnuk üčügej kihiler dʼe ol Maskvaː di͡ek vɨstavkaːga barɨ͡aktara" di͡en, öhü ös kepsiːller bu͡o. Onnuk-onnuk kihilerin aːttarɨn haŋartaːbɨttar. Tu͡ok aːta Maskvaː, horok kihiŋ tu͡olkulaːbattar. Bileller bu͡o ɨraːk ulakan bagaj gu͡orattar baːllar ühü di͡en isteller Ol gɨnan baraːn vɨstavka da, tu͡ok da diːllerin, togo körö barallarɨn kim da emi͡e tu͡olkulaːbattar. Ol gɨnan baraːn dʼe di͡ebitter bu͡o Bettu Stʼepan iti ikkis kos aːta Kopču͡o ete hakalɨː haŋardakka Katɨgin Alʼeksandr Prokopjevʼičʼ, onton Ki͡etaːttan, Kamʼenʼtan. Oriːna di͡en dʼaktar barsɨbɨt Onton Ustʼ Avamtan Ölöːnö, onton Fʼedosʼij di͡en aːttaːk Onton iti Valačaːŋkattan ol-bu pasʼolaktan barɨtɨn (kom-) komujbuttar, iti Valačanka di͡et. Valačaːnka di͡et barɨkaːnnara haːs, bu kün taksɨbɨtɨn kenne, barbɨttar hɨrgannan. Onton Valačankaga ör bagaj hɨppɨttara. Hɨtɨ͡aktaːraj bu karčɨ ɨlaːrɨlar onno kalxoːzka össü͡ö ginneriŋ mastɨːr etilere ebit. Ol kelen, iti Katɨgin Alʼeksandr Prokopjevʼičʼ, onno kelen, ol uruːlarɨn körsör bu͡o. Biler iti zʼimlʼaːktarɨn Katɨrɨk, Ki͡eta di͡egitten, Bajarka di͡egitten kelbit huːkka kelbit, egelbit kihileriŋ bi͡ek hɨtallar ebit itinne. Ontulargɨn körsöbüt giniŋ. Kepseppitter bu͡o körsü͡ökterin körsübüt kepseppit askaːn taŋaskaːn bi͡erbit Ol uruː uruːtun Innakʼentʼiːn körsübüt bejetin uruːtun Taŋaskaːn bi͡erbit ontutugar emi͡e askaːn. Onu diː-diː gɨnar, hajɨn, diː-diː gɨnar, ontuŋ bi͡ek kɨhɨŋŋɨ hokujunan hɨldʼar ebit, diː-diː gɨnar. Hoččotton da ol uruːlara ol huːrka ilpit kihilerin hoččotton diː-diː gɨnar honon (kör-) körsübetekpit da, kahan da huruk ɨlbatakpɨt. Diːr: "Anɨga di͡eri bilbeppit, kahan kanna ölörtöːbüttere, kanna erejdene hɨldʼɨbɨttaraj" di͡en. Onton min bu ös (ken-) kennitten kojukkaːn emi͡e Katɨrɨk tuhunan emi͡e üldʼü kepsi͡em kojukku östörbör. Kojukku östörbör kepseːtekpine, min kepsi͡em iti Katɨrɨkka hiti dʼɨllarɨ, kojut ulakan tragedʼija bu͡olbuta. Kahan da urut itinnik oloktorgo kihini kihini ölörön ginner isten da körbötöktörö öskö da hu͡ok ete Dʼe ol Katɨrɨkka ulakan tragedʼija bu͡olbuta. Onton kepsi͡em kojut kajdak iti dʼi͡eler turan ispittere, kajdak ušku͡ola bu͡olan bu anɨgɨ olokko di͡eri.
• Waveform view • Interlinear Glossed Text • Utterance view