Utterance view12_Bygone_Past| Recording date | 2012-05-20 |
|---|
| Speaker age | 43 |
|---|
| Speaker sex | f |
|---|
| Text genre | personal narrative |
|---|
| Extended corpus | yes |
|---|
[2]
ichnong
i
toh
na
Nangbah
tæ
wan
sah
i
cheini
cha
jwai.
tæ
heini
ipor
tæ
ya
ukhana
o
ya
phi
yeiparom
i
wa
toh
nadooh
i
wa
dang
khynnah
i
wa
dang
æm
i
ha
nangbah.
`Our village is from Nangbah Village and presently residing in Jowai Town. Now i? going to tell you a story about our childhood while we were at Nangbah Village..' ichnong i toh na Nangbah tæ wan sah i cheini cha jwai. tæ heini ipor tæ ya ukhana o ya phi yeiparom i wa toh nadooh i wa dang khynnah i wa dang æm i ha nangbah.
[3]
Kamtæ
jooh
kynmoo
kat
wa
dang
khian
itæ
lai
jwai
kabei
lai
yaw
kabei,
i
ya
kabei
ong
i
kabei
næ,
tæ
jooh
liyang
man
da
keih
kamtu
næ
le
waje
i
janmeit
da
lai
liyang
i,
da
liyang
i
kitiar
wa
wan
yaw
ko
na
jwai,
`i remember while we were small, our mother used to go to Jowai market, we used to wait for her to return every time at 3.00 Pm.' Kamtæ jooh kynmoo kat wa dang khian itæ lai jwai kabei lai yaw kabei, i ya kabei ong i kabei næ, tæ jooh liyang man da keih kamtu næ le waje i janmeit da lai liyang i, da liyang i kitiar wa wan yaw ko na jwai,
[4]
man
da
dæp
neitæ
jooh
wa
kit
i
da
ukhoh
wa
toh
wa
heitæ
ipor
wa
man
katæ
kayaw
arsein
æh
chi
tayaw
wa
kasngi
musiang
wa
kasngi
khyllaw,
ha
katæ
kasngi
khyllaw,
man
toh
kayaw
wa
khian
katwa
ha
kasngi
Musiang
man
katæ
kayaw
wa
rap
hæh,
hawa
ong
o
tæ
ha
jaintia
hi
tæ
man
ko
kahæh
hi
katæ
kayaw
musiang.
`Then we used carry a cone as a carry Bag to put the stuff. At that time there are only two markets in a week (for Jowai) i.e. Khyllaw and yaw Musiang; Khyllaw market is a small market, in Jaintia yaw Musiang is the biggest market..' man da dæp neitæ jooh wa kit i da ukhoh wa toh wa heitæ ipor wa man katæ kayaw arsein æh chi tayaw wa kasngi musiang wa kasngi khyllaw, ha katæ kasngi khyllaw, man toh kayaw wa khian katwa ha kasngi Musiang man katæ kayaw wa rap hæh, hawa ong o tæ ha jaintia hi tæ man ko kahæh hi katæ kayaw musiang.
[5]
Kamtæ
heitæ
ipor
tæ
kat
ym
æm
re
kakari
læh
kamotor
læh
tæ
hap
ka
wa
wan
æh
kini
ki
wa
wan
na
jwai.
heitæ
ipor
katæ
kakari
læh
toh
ka
yong
uma
Pallawan
kawi
kayong
uma
Kill
Challam.
`During those days there were no vehicles in our place so we only depend on the vehicles coming from Jowai, one vehicle was of Mr. Pallawan and another of Mr. Kill Challam .' Kamtæ heitæ ipor tæ kat ym æm re kakari læh kamotor læh tæ hap ka wa wan æh kini ki wa wan na jwai. heitæ ipor katæ kakari læh toh ka yong uma Pallawan kawi kayong uma Kill Challam.
[6]
wa
u
kawi
won
kabus
toh
ka
yong
u,
uSubor
Pung
kamtæ
kani
kabus
toh
ka
wa
jooh
pyndik
man
ym
re
unood
kibru
ka
uchong
tæ
ha
wa
dooh
kari
hi
eh
kit
e
jooh
chong
ki
ka
kani
kabus.
man
da
dæp
neitæ
tæ
kakari
ka
wa
tikna
katæ
kamotor
ka
wa
tikna
hi
man
ko
ka
yong
uma
kill
challam
wa
ka
yong
uma
pallawan.
`one bus of Mr. Subor Pung which was most of the time it cannot be trusted by the passengers but only during the times when they don? have any choice. The vehicles which the people trust were only that of Mister Pallawan and Mister Kill Challam..' wa u kawi won kabus toh ka yong u, uSubor Pung kamtæ kani kabus toh ka wa jooh pyndik man ym re unood kibru ka uchong tæ ha wa dooh kari hi eh kit e jooh chong ki ka kani kabus. man da dæp neitæ tæ kakari ka wa tikna katæ kamotor ka wa tikna hi man ko ka yong uma kill challam wa ka yong uma pallawan.
[7]
manda
dæp
neitæ
tæ,
Ha
nangbah
æm
uwi
umoo
heitu
ha
khimdan,
jooh
liyang
i
keih
man
da
poi
kaar
chitein,
kale
waje
janmeit
tæ
da
yang
i
heitæ
da
kit
i
ukhoh
ya
ukit
kitiar
cha
yung,
manda,
kamtæ,
man
man
ha
kisngi,
i
hawa
likit
tiar
i
kamtæ
kat
wa
æm
usankhian
ukongruit
kini
ki
wa
lai
skur
cha
jwai,
jooh
kit
wan
i
na
yung
da
kadeiñ
chikhoh
chikhoh
kadeiñ
ya
uphah
i
wa
ukhoo
chiphaw
kilo
khatsan
kilo
jooh
kit
i
ya
uphah
i
cha
jwai
ya
kitæ
ki
wa
lai
skur.
`At Nangbah Village there is one rock, in that spot when the clock ticks 2.30 to 3.00 we used to wait there with a cone to carry our stuff, since my brothers are studying in Jowai So we used to carry from home the firewood stock and 10-15kg rice to send to our brothers studying in Jowai..' manda dæp neitæ tæ, Ha nangbah æm uwi umoo heitu ha khimdan, jooh liyang i keih man da poi kaar chitein, kale waje janmeit tæ da yang i heitæ da kit i ukhoh ya ukit kitiar cha yung, manda, kamtæ, man man ha kisngi, i hawa likit tiar i kamtæ kat wa æm usankhian ukongruit kini ki wa lai skur cha jwai, jooh kit wan i na yung da kadeiñ chikhoh chikhoh kadeiñ ya uphah i wa ukhoo chiphaw kilo khatsan kilo jooh kit i ya uphah i cha jwai ya kitæ ki wa lai skur.
[8]
Man
da
dæp
neitæ
tæ
kynmoo
o
læh
man
i
nang
khynnah
i
toh
rap
sih
salon
i
ya
kikhynnah
wa
toh
i
kikhynnah
palat
chnong
hi
tæ
jooh
æm
re
uteiñ
i
ya
kikhynnah
chynrang
læh,
nood
bait
i
ki
uyachoh
nood
bait
i
ki
uyadat.
`i also remember that during our childhood we were very mischievous also we were outskirt people so we were not afraid to fight with Boys..' Man da dæp neitæ tæ kynmoo o læh man i nang khynnah i toh rap sih salon i ya kikhynnah wa toh i kikhynnah palat chnong hi tæ jooh æm re uteiñ i ya kikhynnah chynrang læh, nood bait i ki uyachoh nood bait i ki uyadat.
[9]
manda
dæp
neitæ
heitæ
ipor
wa
dang
khynnah
wan
i
ha
kasngi
yaw
pynsin
nang
heipor
æm
utunnel
heipor
yaw
pynsin
jooh
man
skur
i
læh
chitein
sngi
chitein
sngi,
wa
toh
wa
ya
uliyang
ya
utæ
utunnel
jooh
e
u
ya
i
kadud,
katæ
kadud
jooh
e
u
ya
i
ar
jait
kadud
kawi
ong
ki
kadud
kew
kawi
na
ai
tip
tip
pyrtuit
i
re
katæ
ong
eh
i
ka
kadud
ne,
tang
katæ
kadud
kawi
ka
wa
bang
kawi
wan
tæ
æm
re
ubang
ko.
`Also during our childhood there is one Market day called yaw pynsin we got half day school, so we used to wait for Dr Tunnel. He used to come and deliver Wheat Milk and the other type of milk which was not known the name of, one milk is tasty while the other was not..' manda dæp neitæ heitæ ipor wa dang khynnah wan i ha kasngi yaw pynsin nang heipor æm utunnel heipor yaw pynsin jooh man skur i læh chitein sngi chitein sngi, wa toh wa ya uliyang ya utæ utunnel jooh e u ya i kadud, katæ kadud jooh e u ya i ar jait kadud kawi ong ki kadud kew kawi na ai tip tip pyrtuit i re katæ ong eh i ka kadud ne, tang katæ kadud kawi ka wa bang kawi wan tæ æm re ubang ko.
[10]
manda
dæp
neitæ
tæ
i
para
khynnah
i
læh
jooh
yayang
bait
hadooh
wa
lait
skur
ya
uyarah
biang
i
kitæ
kitiar
kitar
uDoctor,
Tunnel
ya
uliyathap
chapoh
kari.
`We used to wait till school got over to load back the stuff of Dr. Tunnel in to his vehicle.' manda dæp neitæ tæ i para khynnah i læh jooh yayang bait hadooh wa lait skur ya uyarah biang i kitæ kitiar kitar uDoctor, Tunnel ya uliyathap chapoh kari.
[11]
manda
dæp
neitæ
tæ,
nang
khynnah
itæ
yachna
i
da
ki
kani
deiñ
læh
tæ
kapad
ya
kapyrthap
ong
i
kapad
na
i,
tæ
ya
chna
i
da
kitæ
tæ
man
da
dæp
neitæ
tæ
ya
tyndang
i
da
urngaw
du
yarain
yoh
ubooh
ha
kichaka
ko
yoh
uspeed
ko
ulai,
kam
kitæ
kijait
læh
ke
yong
i.
`we used to make small vehicle made up of plank using grinded charcoal and plant call Jarain for speeding the tyre that was the kind of game we played..' manda dæp neitæ tæ, nang khynnah itæ yachna i da ki kani deiñ læh tæ kapad ya kapyrthap ong i kapad na i, tæ ya chna i da kitæ tæ man da dæp neitæ tæ ya tyndang i da urngaw du yarain yoh ubooh ha kichaka ko yoh uspeed ko ulai, kam kitæ kijait læh ke yong i.
[12]
manda
dæp
neitæ,
æm
iwon
sa
kawi
katæ
kajait
kyndæh
ke
læh
ong
i
ka
kadatdok
ne,
katæ
kadatdok
uchæm
phi
ar
tylli
kideiñ
uwi
ukhian
uwi
uhæh
tæ
tih
deithlu
khajiak
man
da
dæp
tæ
booh
leitæ
tæ
dæp
tæ
dat
likhlieh
utæ
deiñ.
Man
da
dat
neikhlieh
utæ
udeiñ
kat
ki
wa
khlan
udat,
man
da
dæp
neitæ
tæ,
hab
chah
pynphæt
kini
kilok
kiyong
i
kitu
ki
wa
ræm.
`There was another game call Dat dok ,where you will see two pieces of wood one tiny one and another one use as a bat and a small hole dig on the ground. Bat is use to hit that tiny wood, the winner can make the loser to run..' manda dæp neitæ, æm iwon sa kawi katæ kajait kyndæh ke læh ong i ka kadatdok ne, katæ kadatdok uchæm phi ar tylli kideiñ uwi ukhian uwi uhæh tæ tih deithlu khajiak man da dæp tæ booh leitæ tæ dæp tæ dat likhlieh utæ deiñ. Man da dat neikhlieh utæ udeiñ kat ki wa khlan udat, man da dæp neitæ tæ, hab chah pynphæt kini kilok kiyong i kitu ki wa ræm.
[13]
manda
dæp
neitæ,
æm
wan
læh
sa
kawi
wan
katæ
ka
i
ong
i
cheini
ong
ki
kamoo
kyndok
cha
nangbah
ong
bait
i
kadat
nong,
Katæ
kadat
nong
læh
dei
yakut
i
kattæ
spah
kattæ
spah
uyadat
nong,
man
da
dæp
i
uyadat
nong
hi
tæ
kat
ki
wa
ræm
kitæ
læh
hab
chah
thap
na
ryngkhi
la
da
chispah
la
da
arspah
da
booh
i,
kattæ
spah
uwi
udat
uwi
uchoh,
la
da
ki
i
wa
ræm
itæ
`There is another game called moo kyndok played with stones, we used to put a target like 100 0r 200 to win, whoever losses will get slapped from their back by the winner.' manda dæp neitæ, æm wan læh sa kawi wan katæ ka i ong i cheini ong ki kamoo kyndok cha nangbah ong bait i kadat nong, Katæ kadat nong læh dei yakut i kattæ spah kattæ spah uyadat nong, man da dæp i uyadat nong hi tæ kat ki wa ræm kitæ læh hab chah thap na ryngkhi la da chispah la da arspah da booh i, kattæ spah uwi udat uwi uchoh, la da ki i wa ræm itæ
[14]
man
da
dæp
neitæ,
jooh
yalæh
kyndæh
wan
i
katæ
ong
i
kayahai
næ
katæ
kayahai
læh
ka
kneih
syiem
ya
pynyap
syiem
katæ
læh
hadooh
san
ngut
ynru
ngut
chilok
tæ
man
æm
ko
ar
grup
heitæ.
`We also used to play a game call ya hai where we snatch the king and kill the king where we can play with only 5 to 6 persons in a team..' man da dæp neitæ, jooh yalæh kyndæh wan i katæ ong i kayahai næ katæ kayahai læh ka kneih syiem ya pynyap syiem katæ læh hadooh san ngut ynru ngut chilok tæ man æm ko ar grup heitæ.
[15]
dæp
uni
sa
katæ
yn
sa
kani
kyndæh
ke
kani
kitæ,
æm
sa
kawi
won
kajait
yakyndæh
ke
ong
i
yakhynjoh
lain
ne
katæ
katæ
kakhynjoh
lain
hap
rooid,
hap
liar
phi
da
ulain
upyllun
wa
langdong
ulain,
æm
weiyung
hæh
weiyung
khian
hap
rooid
phi,
jooh
yachad
i
ha
pyrdi
itæ
iyung
hæh
tæ
yakap
yakap
i
chi
tæ
iyung
khian
kat
ki
wa
æm
na
lait
la
da
joh
o
ki
ukhynjoh
utan
chalait
pynyoo
kitæ
man
da
yap
ki.
`There is another game called Khynjoh line where two circle were drawn one is bigger than the other, In the big circle we used to dance and suddenly jump to the smaller circle, from there we can reach out and pull out any players from the big circle if i can pull them it means they are out..' dæp uni sa katæ yn sa kani kyndæh ke kani kitæ, æm sa kawi won kajait yakyndæh ke ong i yakhynjoh lain ne katæ katæ kakhynjoh lain hap rooid, hap liar phi da ulain upyllun wa langdong ulain, æm weiyung hæh weiyung khian hap rooid phi, jooh yachad i ha pyrdi itæ iyung hæh tæ yakap yakap i chi tæ iyung khian kat ki wa æm na lait la da joh o ki ukhynjoh utan chalait pynyoo kitæ man da yap ki.
[16]
kat
wa
kamtæ,
manda
dæp
neitæ
nang
khynnah
i,
jooh
læh
sñiaw
suk
i
læh
ulai
lidaiñ
ya
kadeiñ
cha
khloo
dei
ya
kut
la
kilok
kijor
yong
i
ya
uyalai
ya
kit
khoh
kit
wait
ya
ulai
lidaiñ
i
ya
katæ
kadeiñ
na
khloo.
manda
dæp
Neitæ
æm
kipor
ya
ukam
kini
kipor,
lai
lipyllang
lok
i
ya
uyalai
khait
jhur
i
lai
likhait
i
ya
utæ
ujaralood
næ,
uyarain
næ
wa
umyrdoh,
næ.
Uwan
cheini
ong
ki
jamyrdoh,
i
ong
umyrdoh.
jooh
likhait
ki
kam
kitæ
`then while we were small we also love to go to the forest to collect firewood we used to go with friends in group along with cone, bowie knife. Also we used to go as a group to collect the wild vegetables called Jaralood, Jarain and Jamyrdoh..' kat wa kamtæ, manda dæp neitæ nang khynnah i, jooh læh sñiaw suk i læh ulai lidaiñ ya kadeiñ cha khloo dei ya kut la kilok kijor yong i ya uyalai ya kit khoh kit wait ya ulai lidaiñ i ya katæ kadeiñ na khloo. manda dæp Neitæ æm kipor ya ukam kini kipor, lai lipyllang lok i ya uyalai khait jhur i lai likhait i ya utæ ujaralood næ, uyarain næ wa umyrdoh, næ. Uwan cheini ong ki jamyrdoh, i ong umyrdoh. jooh likhait ki kam kitæ
[17]
man
da
dæp
neitæ,
jooh
sñiaw
bang
wan
i
læh
ulai
litong
dathli
lai
litong
tham
i,
ya
ong
i
lai
lichoh
doh
lai
litong
liyabæh
doh
liyabæh
lun
kamtæ
kitæ.
Nang
khynnah
dooh
i
wa
sñiaw
suk.
Uteiñ
læh
jooh
æm
hi
re
uteiñ
katæ
kachohnoh
kat
ka
wa
æm
læh
man
da
dæp
ong
kibru
æm
chohnoh
næ,
tæ
da
dam
hi
i
ulai,
man
da
poi
itæ
ipor
tæ
yapyllang
lok
i
pyllang
lok
i,
dæptæ
yalai
yalai,
tæ
sñiaw
suk
æh
tæ
por
khynnah
i
sæ.
`then we also used to like fishing to the river, we never scared of anything but when the elder says that there were bad people then we stop. When the time come we, as friends we used to gather again and start to go again. so our childhood life was very interesting..' man da dæp neitæ, jooh sñiaw bang wan i læh ulai litong dathli lai litong tham i, ya ong i lai lichoh doh lai litong liyabæh doh liyabæh lun kamtæ kitæ. Nang khynnah dooh i wa sñiaw suk. Uteiñ læh jooh æm hi re uteiñ katæ kachohnoh kat ka wa æm læh man da dæp ong kibru æm chohnoh næ, tæ da dam hi i ulai, man da poi itæ ipor tæ yapyllang lok i pyllang lok i, dæptæ yalai yalai, tæ sñiaw suk æh tæ por khynnah i sæ.
[19]
cha
nangbah
tæ
lai
skur
i
læh
da
hæh
da
hæh
sæ
i
æm
pong
ulai
i
kam
kikhynnah
chini
dang
khian
dang
khian
hadooh
wa
boi
san
snæm
ynru
snæm
hi
jan
dang
i
tæ
lai
ABKD
i.
man
da
dæp
neitæ
tæ
poi
Nadooh
uchong
klas
wi
klas
ar
klas
le,
i
da
hæh
i
kakot
læh
boi
puræ
kot
re
poi
ha
skur
dæp
uthoh,
poi
ha
skur
wa
muna
kot
cha
kdong
dooh
i
kyndæh.
`In Nangbah we started to go to school very late i.e., from the age of 5 to 6 years old not like kids at this time they started early. From class 1 Class 2 Class 3 we already grown up and we never study when we reach school after writing we threw our book-bag and then play, the same at home also..' cha nangbah tæ lai skur i læh da hæh da hæh sæ i æm pong ulai i kam kikhynnah chini dang khian dang khian hadooh wa boi san snæm ynru snæm hi jan dang i tæ lai ABKD i. man da dæp neitæ tæ poi Nadooh uchong klas wi klas ar klas le, i da hæh i kakot læh boi puræ kot re poi ha skur dæp uthoh, poi ha skur wa muna kot cha kdong dooh i kyndæh.
[20]
man
da
wan
i
kam
mynstæp
neistæp,
chim
kamuna
kot
keiñ
biang
lai
biang
cha
skur
jooh
tip
i
re
upuræ
kot
kam
wa
puræ
kikhynnah
katni,
dooh
dooh
heipor
eksam
eh
jooh
puræ
i
chibæt
chibæt
eh
kattæ
da
dæp
hi
i,
tang
man
man
da
yoh
result
teintein
tæ
pass
teintein
tæ
pheil
kat
ym
æm
re
utip
ka
upynæmkam
bha
kam
kikhynnah
wa
katni,
hadooh
kam
kikhon
hi
i
katni
læh
da
yoo
hi
kitæ
kijingyaphær
wei
tæ
ipor
yong
i
wa
ki
yong
kikhon
i
`Before going to school we just took the school bag from somewhere and then go. We never study like the kids nowadays do, we study only during exam that too just for some time, even then when the results came out sometimes we passed sometimes we failed since we don? even utilize the sources just like the present kids. Even to our children also we could see the difference between our time and theirs..' man da wan i kam mynstæp neistæp, chim kamuna kot keiñ biang lai biang cha skur jooh tip i re upuræ kot kam wa puræ kikhynnah katni, dooh dooh heipor eksam eh jooh puræ i chibæt chibæt eh kattæ da dæp hi i, tang man man da yoh result teintein tæ pass teintein tæ pheil kat ym æm re utip ka upynæmkam bha kam kikhynnah wa katni, hadooh kam kikhon hi i katni læh da yoo hi kitæ kijingyaphær wei tæ ipor yong i wa ki yong kikhon i
Text view • Interlinear Glossed Text
|