Utterance view

07_Kiang_Nangbah

Recording date2011-06-04
Speaker age43
Speaker sexm
Text genretraditional narrative
Extended corpusyes



[1]
ma heini ipor kwah o ukylli ya phi mo
`Ok sir, at this time i want to ask you .'
tæ ma heini ipor kwah o ukylli ya phi mo
[2]
uyi oo uwoh kiang nangbah
`about him, (statue) Mr. Kiang Nangbah.'
uyi oo uwoh kiang nangbah
[3]
mut kari Pnar yong i waroh da burom ki da keiñkor i oo
`Why do the Pnar people give him so much honor and respect.'
mut kari Pnar yong i waroh da burom ki da keiñkor i oo
[4]
u yi oo ute ubru uwoh kiang nangbah wa ong ki.
`tell us who this person Kiang Nangbah is.'
u yi oo ute ubru uwoh kiang nangbah wa ong ki.
[5]
uwoh kiang nangbah mut u, ukhon kari Pnar yong i u wa yalæh leitloid yeibhah kari Pnar yong i, heipor i wa yalæh, yalæh leitloid heipor wa kasorkar phareng
`Why the Pnar people (honor him) is because Kiang Nangbah fought for the freedom of the Pnar at a time when they were ruled by foreigners.'
uwoh kiang nangbah mut u, ukhon kari Pnar yong i u wa yalæh leitloid yeibhah kari Pnar yong i, heipor i wa yalæh, yalæh leitloid heipor wa kasorkar phareng
[6]
oo da yap u ha utylle phasi ha kalephaw tarik, ubnai wa khatar, khatphra spah ynruphaw ar khatphra spah ynruphaw ar
`And (for this) he died by hanging on the 30th day of the 12th month in 1862..'
tæ oo da yap u ha utylle phasi ha kalephaw tarik, ubnai wa khatar, khatphra spah ynruphaw ar khatphra spah ynruphaw ar
[7]
da yap u ha utylle phasi neibhah kari wa jaitbru yong i, ya uyoh leitloid i.
`And he died by hanging because (he wanted) to see his country freed..'
tæ da yap u ha utylle phasi neibhah kari wa jaitbru yong i, ya uyoh leitloid i.
[8]
uwoh kiang nangbah oo da yalæh leitloid u na bynta kari hadooh kam ong nadooh wa yap u kattu la katwan, la katwan, snæm kattu
`Ok, Mr. Kiang Nangbah fought for Pnar people's freedom until then (death), and how many years now.'
tæ uwoh kiang nangbah oo da yalæh leitloid u na bynta kari hadooh kam ong nadooh wa yap u kattu la katwan, la katwan, snæm kattu
[9]
wa nadooh wa yap uwoh kiang nangbah phi pynæm mut i jooh pynæm burom i oo kayi ka, kasngi katarik.
`from then, his death, you are saying, we have been remembering/celebrating him from that date..'
wa nadooh wa yap uwoh kiang nangbah phi pynæm mut i jooh pynæm burom i oo kayi ka, kasngi katarik.
[10]
katarik boon sein man ko da kalephaw tarik beit ubnai khatar u wa khut ki ukmai chonglad
`From that date we have been (celebrating) on the 30th day of the 12th month, called December ("manko" means 'used to').'
katarik boon sein man ko da kalephaw tarik beit ubnai khatar u wa khut ki ukmai chonglad
[11]
lephaw tarik ubnai khatar ukmai chonglad ubnai khatar ,
`the 30th day of the 12th month, called December, the 12th month, ok.'
lephaw tarik ubnai khatar ukmai chonglad ubnai khatar sæ,
[12]
læh burom i oo kawi toh ukhlaweit yong kari Pnar yong i watoh oo da pynchah u da urdang yong oo e wa uyoh uleitloid, wa da yoh leitloid kari Pnar yong i
`and we honor him as a freedom fighter for the Pnar people, everyone, as he suffered/gave his neck in exchange (to give) freedom for our Pnar country/people..'
tæ læh burom i oo kawi toh ukhlaweit yong kari Pnar yong i watoh oo da pynchah u da urdang yong oo e wa uyoh uleitloid, wa da yoh leitloid kari Pnar yong i
[13]
wa heijooh ipor wa uni ukhlaweit kari læh wa toh wa mih toh na kakpoh yong kaweipun Doh.
`and at the same time here the freedom fighter was born right here from the womb of Grandmother Doh.("wa toh wa mih" - it's true it came out).'
wa heijooh ipor wa uni ukhlaweit kari læh wa toh wa mih toh na kakpoh yong kaweipun Doh.
[14]
weipun Doh, to,
`Grandmother Doh, ok.'
weipun Doh, to,
[15]
i katni iyi wa chna ya uni umot yong uwoh kiang nangbah.
`and so now we made this memorial for Mr. Kiang Nangbah..'
tæ i katni iyi wa chna ya uni umot yong uwoh kiang nangbah.
[16]
ya uni umot da chna da ka da kimambar yong kakiang nang.. ong beit da ki wa hæh yong ki.
`And for building the memorial, the members of the Kiang Nang (bah association)... our elders.'
ya uni umot da chna da ka da kimambar yong kakiang nang.. ong beit da ki wa hæh yong ki.
[17]
seiñ.
`association
seiñ.
[18]
ki wa hæh yong kachnong Jwai hadein wa da yachna ki da yafom ki ya kani ka, ka, ka wa khut pyrtuit ki katni kakiang nangbah... memoriel fund society
`The elders of Jowai, in order to build, formed this (committee) called/named the Kiang Nangbah Memorial Fund Society.'
ki wa hæh yong kachnong Jwai tæ hadein wa da yachna ki da yafom ki ya kani ka, ka, ka wa khut pyrtuit ki katni kakiang nangbah... memoriel fund society
[19]
ki wa kammon upynmih paisa ya ki ya yong yong kaseiñ wa heijooh ipor wei wa kammon upynyoh khih pynyoh khan ya kini kikhon yong kari Pnar yong i, khnang wa ya uleit ya uwanrah yeinam yeiburom.
`They (did this) to gather (come up with) money and also to find work and bring fame and respect for our Pnar people ("pynyoh khih pynyoh khan" - have to do by any means, "khnang" - must) "khnang wa ya u leit" - so.that to be free.'
ki wa kammon upynmih paisa ya ki ya yong yong kaseiñ wa heijooh ipor wei wa kammon upynyoh khih pynyoh khan ya kini kikhon yong kari Pnar yong i, khnang wa ya uleit ya uwanrah yeinam yeiburom.
[20]
uwoh kiang nangbah oo heipor wa yap u heiwan ithaw yap u
`And Mr. Kiang Nangbah, when he died, where did he die?.'
tæ uwoh kiang nangbah oo heipor wa yap u heiwan ithaw yap u
[21]
heiwon chah, chah phasi u.
`where did he suffer by noose.'
heiwon chah, chah phasi u.
[22]
uwoh kiang nangbah yap u chah phasi u hate ha wa khut ki ite iyaw, yaw khyllaw, ha, ha, haphrang Kaseri haphrang DC heite wa khut ki iyaw Khyllaw.
`Mr. Kiang Nangbah died by hanging at Khyllaw market, in front of Kaseri, in front of the District Council at Khyllaw market..'
uwoh kiang nangbah yap u chah phasi u hate ha wa khut ki ite iyaw, yaw khyllaw, ha, ha, haphrang Kaseri haphrang DC heite wa khut ki iyaw Khyllaw.
[23]
mut i wa khut ki iyaw khyllaw mut i wa khut ki itu wa æm udeiñ Tirpin heitu chah phasi u. chah phasi u.
`So they call the Khyllaw market.. at that place there is a Tirpin tree on which he suffered by hanging..'
mut i wa khut ki iyaw khyllaw mut i wa khut ki itu wa æm udeiñ Tirpin heitu chah phasi u. chah phasi u.
[24]
kat thaw thang pyndæp i oo toh ka toh e yap mynsoo pyndæp i ya kamynsoo mynsnam toh ha Molingksoh.
`And afterwards we burned (his body) because he died from his injuries at Molingksoh, ok.'
tæ kat thaw thang pyndæp i oo toh ka toh e yap mynsoo pyndæp i ya kamynsoo mynsnam toh ha Molingksoh.
[25]
molingksoh, , uwoh kiang nangbah kam ong i mut neibynta kajaitbru ma da e kti u yeijingim yong oo thang wa uyoh leitloid i
`Molingksoh, ok, Mr. Kiang Nangbah, for the purpose/benefit of the community, right, has given his hands/self, given his life, burned in order to get us freedom.'
molingksoh, tæ, uwoh kiang nangbah kam ong i mut neibynta kajaitbru ma da e kti u yeijingim yong oo thang wa uyoh leitloid i
[26]
mut i kajingsñiaw khia yong i kajaitbru kat ya uwoh kiang nangbah man yee phi ukhana ya nga iwi donhi man ha wa katni da keiñkor i kam ong katni da yoh leitloid i neibynta yong oo
`So we feel very heavy/strong, the community, for Mr. Kiang Nangbah's being. Can you tell me this one thing, when we honor him for his purpose.'
mut i tæ kajingsñiaw khia yong i kajaitbru kat ya uwoh kiang nangbah man yee phi ukhana ya nga iwi donhi man ha wa katni da keiñkor i kam ong katni da yoh leitloid i neibynta yong oo
[27]
kiyi ka kattæ kanongkylliang i kam kajaitbru æm kam usu i ya uwoh kiang nangbah.
`and this? that the person repay, we the community have to repay to Kiang Nangbah..'
tæ kiyi ka kattæ kanongkylliang i kam kajaitbru æm kam usu i ya uwoh kiang nangbah.
[28]
to hei yatoh wa ka i uwoh kiang nangbah chiseiñ kasngi da yalæh leitloid u ya kari Pnar yong i wei heijooh ipor wa usu kylliang i oo toh
`In respect to Mr. Kiang Nangbah, we daily celebrate the freedom of our Pnar people and also repay him, ok.'
to hei yatoh wa ka i uwoh kiang nangbah chiseiñ kasngi da yalæh leitloid u ya kari Pnar yong i wei heijooh ipor wa usu kylliang i oo toh
[29]
ha kapor lephaw tarik ka wa i toh pynæm burom i oo wei heijooh ipor man ko kasngi toh kasngi yambru ha waroh upaidbah da yaæm bynta lang u heitæ wa klam ya kapaid yeibhah wa oo da yalæh leitloid sakhiet u kawi toh ufreedom fighter yong kari Pnar ka yong i ka wa oo da lai da pynchah u deirdang yong oo
`on the 30th day so that we respect him and also are that day morning, all the crowd/community have a part together, at the speech for him to truly fight for freedom as a "freedom fighter" for our Pnar people, for him to go and suffer his neck.'
ha kapor lephaw tarik ka wa i toh pynæm burom i oo wei heijooh ipor man ko kasngi toh kasngi yambru ha waroh upaidbah da yaæm bynta lang u heitæ wa klam ya kapaid yeibhah wa oo da yalæh leitloid sakhiet u kawi toh ufreedom fighter yong kari Pnar ka yong i ka wa oo da lai da pynchah u deirdang yong oo
[30]
na kitæ kidaw heijooh ipor mut i na liang kajaitbru Pnar yong i.
`and for this reason at the same time it means we on the side/front of our Pnar community.'
tæ na kitæ kidaw heijooh ipor mut i na liang kajaitbru Pnar yong i.
[31]
hadooh katni, kini kisngi i man kalephaw tarik ubnai wa khatar kmaichonglad i da pynæm burom i oo wei heijooh ipor manko kasngi yambru.
`until now, these days, we give him respect every 30th of December and also mourn
hadooh katni, kini kisngi i man kalephaw tarik ubnai wa khatar kmaichonglad i da pynæm burom i oo wei heijooh ipor manko kasngi yambru.
[32]
to, ya uni umot kiang nangbah i ha kachi snæm
`Ok, and we are at this monument once a year.'
to, tæ ya uni umot kiang nangbah i ha kachi snæm
[33]
mut katwan sein jooh lai pynkhooit i lane jooh æm ne ym æm kitæ mut kikam kaseiñ phi man wa uong ki wa uwan pynkhooit wan pynmiet pynbha yei yei ya uni umot yong oo man usnæm
`so how many times do we all come and clean it, do we do that or not, that is the society, say comes to clean, make good/pretty for the yearly memorial.'
mut katwan sein jooh lai pynkhooit i lane jooh æm ne ym æm kitæ mut kikam kaseiñ phi man wa uong ki wa uwan pynkhooit wan pynmiet pynbha yei yei ya uni umot yong oo man usnæm
[34]
ha kachisnæm chisein chisnæm jooh lai phi ym æm .
`at once a year you used to go or not?.'
ha kachisnæm chisein chisnæm jooh lai phi næ ym æm næ.
[35]
ha ka hawa pynkhooit ya umot hadein ha kachisein chisnæm beit ha kalephaw tarik
`When we clean the monument is just once a year, ok, at the 30th date... l.'
ha ka hawa pynkhooit ya umot hadein ha kachisein chisnæm beit ha kalephaw tarik
[36]
ong beit ha chwa kalephaw da pynkhooit i ya uni umot kiang nangbah khnangwa
`lets say just before the 30th we clean this monument to Mr. Kiang Nanbah so that.'
ong beit ha chwa kalephaw da pynkhooit i ya uni umot kiang nangbah khnangwa
[37]
ha kalephaw tarik ha chwa wa upoi kalephaw kat ha kalephaw tarik da manko kasngi ka wa phooh wa pheiñ wei heijooh ipor læh joohsah kynmoo
`at the 30th, before it reaches the 30th, on the 30th day it is beautiful and pretty, and at the same time also.. In order to remember.'
ha kalephaw tarik ha chwa wa upoi kalephaw kat ha kalephaw tarik da manko kasngi ka wa phooh wa pheiñ wei heijooh ipor læh joohsah kynmoo
[38]
man ko joohsah kynmoo wei heijooh ipor waroh kikhon kari Pnar da yaæm bynta lang ki heini hei wa uyoh i uyakynmoo burom yeibhah kasngi ka wa khroo ka yong oo
`and in order to remember and at the same time all the Pnar people who take part here, we can remember/honor the reason and importance of his day.'
tæ man ko joohsah kynmoo wei heijooh ipor waroh kikhon kari Pnar da yaæm bynta lang ki heini hei wa uyoh i uyakynmoo burom yeibhah kasngi ka wa khroo ka yong oo
[39]
heijooh ipor læh kam wa pynkynmoo biang oo ukiang nangbah wa man u.
`and at the same time also it makes us remember Mr. Kiang Nangbah again'
tæ heijooh ipor læh kam wa pynkynmoo biang oo ukiang nangbah wa man u.
[40]
ukhlawait.
`the freedom-fighter..'
ukhlawait.
[41]
kam ong ki ukhlawait yong kari Pnar yong i wa da da e u dei da u da e u da urdang yong oo hadooh kat kini kisngi ha kani kachnong yong i, i da him i ya oo uwi toh ujaitbru wa im yeinom, yeinom, heimynseim yong i
`like you say, the freedom fighter of our Pnar people, he gave much, he gave his neck. Until now, these days, for this our country, we consider him to be one of the people who lives forever and ever in our heart, all those who are children of the Pnar people. ("ye nom ye nom" means 'forever and ever').'
kam ong ki ukhlawait yong kari Pnar yong i wa da da e u dei da u da e u da urdang yong oo hadooh kat kini kisngi ha kani kachnong yong i, i da him i ya oo uwi toh ujaitbru wa im yeinom, yeinom, heimynseim yong i
[42]
han man u wa da yap læh man u wa im neibhah watoh i æm, æm kate kajingsñiaw neiliang ka yong i kikhon kari Pnar kajingkynmoo burom beit ya oo man kalephaw.
`even though he died, he also lives in order that we all have the feeling, on our side, the children of Pnar, remembering and respecting him every 30th..'
han man u wa da yap læh man u wa im neibhah watoh i æm, æm kate kajingsñiaw neiliang ka yong i kikhon kari Pnar kajingkynmoo burom beit ya oo man kalephaw.
[43]
khublei chibun ma, yeijubab yong phi, kam ong i wa khatdooh khatwai hæh kwah uong man i kam kibru toh æm kam u, uri burom kam ong ukynmoo weibood ya kanuksa yong oo, nong.
`Many thanks sir, for your answers, and just one last question, we as people, right, have to carry respect as said, to remember and follow his example, right? ("wa khatdooh khatwai" - lastly, "hæh" - only).'
khublei chibun ma, yeijubab yong phi, tæ kam ong i wa khatdooh khatwai hæh kwah uong man i kam kibru toh æm kam u, uri burom kam ong ukynmoo weibood ya kanuksa yong oo, nong.
[44]
hao, kattæ toh ka i kammon kam..
`Yes, that's right we how as...'
hao, kattæ toh ka i kammon kam..
[45]
i hei wa yatoh kattu kajingkylli yong phi i læh man i læh yalæh i ubood ya kanuksa yong oo kammon uwan rah yeinam burom
`we when, for right, your qustion, we also are, we also try to follow in his example in order to bring him honor.'
i hei wa yatoh kattu kajingkylli yong phi i læh man i læh yalæh i ubood ya kanuksa yong oo kammon uwan rah yeinam burom
[46]
wa ymhoi uman i kibru ki wa uran chadein toh ki wa utia beit chaphrang khamtam ha kikam kijam ki wa toh hei kammon ha kaimlang kasahlang lane heiwon kikam kiseiñ bhalang læh yee uwan rah yeibha yeimiet khnang wa kani ka wa da ute uwoh kiang nangbah
`it is not fitting for us to be people who run behind (follow), right, to go forward especially with all the work, right, in the society or with the work of the non profit association also in order to come and carry for good, so that this will take Kiang Nangbah. ("ki kam ki jam" - 'all the work', "ka imlang ka sahlang" - 'society'... "yæ krum" ("yi krum") 'what are you doing', "da ye" - 'can').'
wa ymhoi uman i kibru ki wa uran chadein toh ki wa utia beit chaphrang khamtam ha kikam kijam ki wa toh hei kammon ha kaimlang kasahlang lane heiwon kikam kiseiñ bhalang læh yee uwan rah yeibha yeimiet khnang wa kani ka wa da ute uwoh kiang nangbah
[47]
wa e bor uman... i.. wa dang e bor, e mynseim u ya i waroh kikhon kari Pnar.
`will give courage, is giving courage, giving heart for all the children of Pnar country..'
wa e bor uman... i.. wa dang e bor, e mynseim u ya i waroh kikhon kari Pnar.
[48]
khublei chibun.
`Thanks very much.
khublei chibun.

Text viewInterlinear Glossed Text