Interlinear glossed text

GN_Yube_xenidan_part1

Recording date2006-06-11
Speaker age48
Speaker sexm
Text genretraditional narrative
Extended corpusno



Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Peki
p @ k i
pe-ki
good-ASS
,
 
miyui
m i j u i
miyui
story
betsa
b @ ts a
betsa
other
.
 
TranslationAll right, another story.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
nukun
n u k u~
nukun
1PL.POSS
xenipabu
s` @ n i p a b u
xenipa-bu
ancestor-PL
miyui
m i j u i
miyui
story
,
 
nixi
n i S i p a @
nixi_pae
ayahuasca
pae
d a m i n i
dami-ni
transform-ASP
damini
m i a
mia
2SG.ACC
,
 
mia
j u b @
yube
anaconda
yube
j u i n u~
yui-nun
tell-INT
yuinun
n i~ k a w @
ninka-we
listen-IMP
,
 
TranslationIt´s a narrative from our ancestors, about the liana that transformed. I will tell you the story of the anaconda, listen!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Huni
h u n i
huni
man
,
 
huni
h u n i
huni
man
kuin
k u i~
kuin
real
hiwea
h i w @ a
hiwe-a
live-ASP
manan
m a n a~
manan
decline
ian
i a~
ian
lake
tenanmaya
t @ n a~ m a
tenanmaya
****
tenanma
h i w @ a b u
hiwe-a-bu
live-ASP-PL
TranslationThe Cashinahuas lived at the decline of a lake of a hill.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Badi
b a 4 i
badi
sun
kaaya
k a a j a
ka-aya
go-TEMP
xebunxun
s` @ b u~ s` u~
****
****
ian
i a~
ian
lake
kexa
k @ s` a
kexa
bank
xebum
s` @ b u m
xebum
uricuri
benakunbaina
b @ n a k u~ b a i n a
bena-kunbain-a
search-MOV-ASP
.
 
TranslationIn the afternoon he went to look for uricuri at the bank of the lake.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Xebum
s` @ b u m
xebum
uricuri
kapan
k a p a~
kapa
squirrel
bexa
b @ s` a
bexa
scratch
betxinikiaki
b @ tS i n i k i a k i
betxi-ni-kiaki
find-ASP-EVID
.
 
TranslationHe found an uricuri that had been scratched by a squirrel.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Xebum
s` @ b u m
xebum
uricuri
kapan
k a p a~
kapa
squirrel
bexa
b @ s` a
bexa
scratch
betxixun
b @ tS i s` u~
betxi-xun
find-APL
.
 
TranslationHe found an uricuri scratched by a squirrel.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Haska
h a s k a
haska
like.that
xebum
s` @ b u m
xebum
uricuri
aka
a k a
ak-a
SVtr-ASP
kayamen
k a j a m @~
kaya-men
real-INTER
,
 
xubu
s` u b u
xubu
hiding.place
wanun
w a n u~
wa-nun
make-INT
"
 
,
 
ixun
i s` u~
i-xun
say****
,
 
xubu
s` u b u
xubu
hiding.place
wanikiaki
w a n i k i a k i
wa-ni-kiaki
make-ASP-EVID
.
 
Translation"Really, it scratched a lot of uricuri; I will make a hiding-place", he said. Made a hiding-place.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Manan
m a n a~
manan
decline
ian
i a~
ian
lake
tenanma
t @ n a~ m a
tenanma
****
xabakan
s` a b a k a~
xabakan
open.space
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationApparently the decline of the hill to the lake was an open space
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Una
u n a
una
kind.of.ant
maspuanu
m a s p u a n u
maspu-anu
anthill-LOC
xebum
s` @ b u m
xebum
uricuri
nia
n i a
ni-a
stand-ASP
aka
a k a
ak-a
VBLtr-ASP
kaaya
k a a j a
ka-aya
go-TEMP
,
 
xubu
s` u b u
xubu
hiding.place
waa
w a a
wa-a
make-ASP
tsauken
ts a u k @~
tsau-ken
sit-ASS
.
 
TranslationAt an anthill of the atta there was a lot of uricuri, he made the hiding-place and sat down (inside).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Xubu
s` u b u
xubu
hiding.place
watan
w a t a~
wa-tan
make-SR
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
xui
s` u i
xui
hole
pesatan
p @ s a t a~
pesa-tan
pierce-SR
tsauken
ts a u k @~
tsau-ken
sit-SR
hunikiaki
h u n i k i a k i
hu-ni-kiaki
come-ASP-EVID
deidan
d @ i 4 a~
dei-dan
leptotila.bird-TOP
.
 
TranslationApparently he made the hiding-place, made a hole (in the wall), sat down and there came the leptotila (white-fronted dove).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Na
n a
na
DEM
dei
d @ i
dei
leptotila.bird
huai
h u a i
hu-ai
come-ASP
"
 
,
 
itan
i t a~
i-tan
VBLintr-SR
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
pis
 
pis
IDEO.send.arrow
tsau
ts a u
tsau
sit
itan
i t a~
i-tan
VBLintr-SR
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
bitana
b i t a n a
bi-tan-a
grab-SR-ASP
.
 
Translation"This leptotila is coming", it seems that he said, he sent an arrow and hit it, went to pick it up.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Xeta
s` @ t a
xeta
tooth
teutiya
t @ u t i j a
teuti-ya
necklace-ATR
tsakanikiaki
ts a k a n i k i a k i
tsaka-ni-kiaki
kill.with.arrow-ASP-EVID
deidan
d @ i 4 a~
dei-dan
leptotila.bird-TOP
,
 
dei
d @ i
dei
leptotila
huxindan
h u S i n 4 a~
huxin-dan
yellowish-TOP
.
 
TranslationThe leptotila that he had killed had a necklace of teeth, and was yellowish.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Haba
h a b a
haba
INTERJ
,
 
xeta
s` @ t a
xeta
tooth
teutiyabin
t @ u t i j a b i~
teuti-ya-bin
necklace-ATR-ASS.ENF
"
 
,
 
ixun
i s` u~
i-xun
SVintr****
.
 
Translation"Look at that, it has got a tooth-necklace", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Dei
d @ i
dei
leptotila.bird
mexaxun
m @ s` a s` u~
mexa-xun
pluck-BEN
uin
u i~
uin
look
tsauken
ts a u k @~
tsau-ken
sit-ASS
.
 
TranslationHe had plucked the juriti and looked out, sitting.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
Then
tsanas
ts a n a s
tsanas
acouchi
hunikiaki
h u n i k i a k i
hu-ni-kiaki
come-ASP-EVID
.
 
TranslationThen came a small acouchi.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Na
n a
na
DEM
tsanas
ts a n a s
tsanas
acouchi
hudidan
h u 4 i 4 a~
hu-di-dan
come-IMM-FOC
"
 
,
 
ixun
i s` u~
i-xun
VBLintr****
.
 
Translation"The acouchi is coming", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Tsanas
ts a n a s
****
****
tsakaa
ts a k a a
tsaka-a
kill.with.arrow-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
bitanxun
b i t a~ s` u~
bi-tan-xun
grab-SR****
TranslationApparently he killed the acouchi and picked it up.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ah
 
ah
EXCL
xeta
s` @ t a
xeta
tooth
pauya
p a u j a
pau-ya
earring-ATR
.
 
TranslationIt had an earring made of teeth.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
habaa
h a b a a
haba
INTERJ
,
 
xeta
s` @ t a
xeta
tooth
pauyabin
p a u j a b i~
pau-ya-bin
earring-ATR-ASS.ENF
!
 
haskadamen
h a s k a 4 a m @~
haskada-men
like.that-INTER
xeta
s` @ t a
xeta
tooth
pauyamen
p a u j a m @~
pau-ya-men
earring-ATR-INTER
"
 
,
 
ixun
i s` u~
i
VBLintr
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
Translation"Look at that, it has a tooth-earring. How can it have a tooth-earring?", he asked
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DET
tsanas
ts a n a s
tsanas
acouchi
atana
a t a n a
a-tan-a
VBLtr-SR-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
dakaken
d a k a k @~
daka-ken
lie-ASS
.
 
TranslationThe acouchi that he had killed was lying (there).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Xubu
s` u b u
xubu
hiding.place
naisi
n a i s i
naisi
look
daki
d a k i
daki
EVID
niken
n i k @~
ni-ken
stand-ASS
hunikiaki
h u n i k i a k i
hu-ni-kiaki
come-ASP-EVID
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-FOC
TranslationApparently he was standing, looking from the hiding-place, when a tapir came.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hatun
h a t u~
hatun
3PL.NOM
dunu
d u n u
dunu
anaconda
txutamis
tS u t a m i s
txuta-mis
copulate-HAB
awa
a w a
awa
tapir
hunikiaki
h u n i k i a k i
hu-ni-kiaki
come-ASP-EVID
ni
n i
ni
forest
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
.
 
TranslationIt was the one that used to copulate with the anaconda. (There) had come the tapir of the woods.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Txaix
 
txaix
IDEO
iki
i k i
i-ki
VBLintr-ASS
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationApparently it made "txaix".
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Hani
h a n i
hani
LOC.INDEF
?
 
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
say-SR-MOV
bidan
u i n a
uin-a
look-ASP
uinadan
4 a~
****
****
,
 
ikidanikiaki
tS i m i~ k u
tximinku
without.tail
tximinku
k i 4 a n i k i a k i
kidan-ni-kiaki
MOV-ASP-EVID
kidanikiaki
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
Translation"Where (is it)?", he asked and looked at it coming. It was a tapir without a tail.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Na
n a
na
DEM
awa
a w a
awa
tapir
huaidan
h u a i 4 a~
hu-ai-dan
come-ASP-FOC
,
 
tsakanun
ts a k a n u~
tsaka-nun
kill.with.arrow-FUT
"
 
,
 
itan
t a~ b i 4 a~
-tan-bidan
-SR-MOV
Translation"There a tapir is coming, I´ll kill it", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Tsaiska
ts a i s k a
tsaiska
ADV
ha
h a
ha
3
unan
u n a~
una
kind.of.ant
maspu
m a s p u
maspu
anthill
xabakan
s` a b a k a~
xabakan
open.space
daki
d a k i
daki
EVID
nane
n a n @
nane
jenipapo
nia
n i a
ni-a
stand-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationIn quite a distance in an open space where there was an anthill it seems that there was a jenipapo bush.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
txin
tS i~
txintun
go.around
<<wip>>
 
****
****
tunatankin
t u n a t a~ k i~
txintun-a-tan-kin
go.around-ASP-SR-ASS
daki
d a k i
daki
EVID
ha
h a
ha
3
nane
n a n @
nane
jenipapo
tukunbainnikiaki
t u k u~ b a i~ n i k i a k i
tukun-bain-ni-kiaki
take.with.mouth-MOV-ASP-EVID
TranslationThere the tapir was running around and took the jenipapo with its mouth.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Tukunbain
t u k u~ b a i~
tukun-bain
take.with.mouth-MOV
daki
d a k i
daki
EVID
uinnun
u i~ n u~
uin-nun
look-FIN
ha
h a
ha
DET
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-FOC
dun
 
****
****
dunu
d u n u
dunu
anaconda
txutanun
tS u t a n u~
txuta-nun
copulate-FIN
ika
i k a
i-ka
VBLintr-ASS
kakinbidan
k a k i~ b i 4 a~
ka-kin-bidan
go-SR-MOV
nane
n a n @
nane
jenipapo
bitan
b i t a~
bi-tan
take-SR
daki
d a k i
daki
EVID
tukunbain
t u k u~ b a i~
tukun-bain
take.with.mouth-MOV
TranslationIt took it with its mouth, looked, the tapir wanted to copulate with the anaconda, went away, took the jenipano with it in its mouth.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a b i a
habia
there
habia
h a w @~
ha-wen
3-POSS
hawen
b a i
bai
way
bai
t a n a b a i~
tana-bain
follow-MOV
tanabaindaki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationThere it followed the way (by which it had come).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ha
h a
ha
DET
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
nane
n a n @
nane
jenipapo
tukunbain
t u k u~ b a i~
tukun-bain
take.with.mouth-MOV
daki
d a k i
daki
EVID
TranslationThe tapir went away with jenipapo in its mouth.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Puku
p u k u
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Puku
p u k u
puku_puku
throw.in.water
puku
a t a~
a-tan
VBLtr-SR
atan
d a k i
daki
EVID
TranslationApparently threw it into the water.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Buxkatandan
b u s` k a t a~ 4 a~
buxka-tan-dan
head-MOV-FOC
daki
d a k i
daki
EVID
puta
p u t a
puta
throw
kaidan
k a i 4 a~
ka-ai-dan
go-ASP-FOC
,
 
pun
 
pun
IDEO.cair.na.água
,
 
TranslationHe was throwing it with his head, it fell into the water,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
unu
u n u
unu
there
bexmu
b @ s` m u
bexmu
foam
nati
n a t i
nati
start.to.form
ikidan
i k i 4 a~
i-kidan
VBLintr-MOV
manan
m a n a~
manan
hill
ian
i a~
ian
lake
.
 
TranslationThere foam started to form on the lake of the hill.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ewapa
@ w a p a b i 4 a~
Ewapa-bidan
big-MOV
bidan
b @ s` m u
Bexmu
foam
bexmu
n a t i
nati
start.to.form
nati
i k a j a
i-ka-ya
VBLintr-ASS-ATT
ikaya
a n u
anu
LOC
anu
d a k i
daki
EVID
daki
h a
ha
PRO
nane
n a n @
nane
jenipapo
puku
p u k u
puku
throw
akai
a k a i
ak-ai
VBLtr-INCOMPL
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationIt became a lot. Apparently he continued throwing the jenipapo where the foam had formed,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nixmatan
n i s` m a t a~
nixma-tan
take.a.long.time-SR
daki
a t i m a s b i 4 a~
atimas-bidan
gradually-MOV
,
 
atimas
u n u
unu
there
bidan
b @ s` m u
bexmu
foam
unu
 
sa
IDEO
bexmu
i k a j a
ik-a-ya
say-ASP-ATT
sa
a n u
anu
LOC
ikaya
i k i 4 a~ n i k i a k i
i-kidan-ni-kiaki
SVintr-MOV-ASP-EVID
TranslationIt took a lot time. Gradually there came, where the foam had formed,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DET
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
nane
n a n @
nane
jenipapo
pukutan
p u k u t a~
puku-tan
throw-SR
daki
d a k i
daki
EVID
txixtekidi
tS i s` t @ k i 4 i
txixte-kidi
turn.to.back****
ikidan
i k i 4 a~
i-kidan
SV-SR
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationApparently the tapir that had thrown the jenipapo turned to its backside.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ukedi
u k @ 4 i
ukedi
other.side
hamaudi
h a m a u 4 i
hamaudi
upside.down
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
bai
b a i
bai
way
ukedi
 
ukedi
other.side
daki
d a k i
daki
EVID
niken
n i k @~
ni-ken
stand-SR
.
 
TranslationIt was standing on the other side of its path, upside down.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DET
dunu
d u n u
dunu
anaconda
kain
k a i~
kain
come.out
daki
d a k i
daki
EVID
ha
h a
ha
PRO
txutamis
tS u t a m i s
txuta-mis
copulate-HAB
,
 
yube
j u b @ s` @ n i
yube_xeni
PropN
xeni
k a i~ s k i 4 a n i k i a k i
kain-s-kidan-ni-kiaki
come.out-TOT-MOV-ASP-EVID
TranslationThe anaconda with which he used to copulate at that moment came out (of the water).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Batxi
b a tS i
batxi
female.skirt
keneya
k @ n @ j a
kene-ya
design-ADJ
sawea
s a w @ a
sawe-a
dress-ASP
.
 
TranslationIt was dressed in a patterned skirt.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nanen
n a n @~
nane
jenipapo
ika
i k a
i-ka
SVintr-ASP
maxen
m a s` @~
maxen
urucum.X
dabadia
d a b a 4 i a
dabadia
all.over
kentxaki
k @~ tS a k i
kentxa-ki
bowl****
daki
d a k i
daki
EVID
mabex
m a b @ s`
mabex
beer
tsumaa
ts u m a a
tsuma-a
hold.in.hand-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
ikidannikiaki
i k i 4 a~ n i k i a k i
i-kidan-ni-kiaki
SV-MOV-ASP-EVID
.
 
TranslationShe came painted all over with jenipapo and urucum, holding in her hand a bowl of beer.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Mani
m a n i
mani
banana
mutsa
m u ts a
mutsa
porridge
daki
d a k i
daki
EVID
tsuma
ts u m a i k i 4 a~
tsuma-ai-kidan
hold.in.hand-ASP-MOV
ikidan
d a k i
daki
EVID
daki
a w a
awa
tapir
awa
i n a~
inan
give
inan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
,
 
awadan
d a k i
daki
EVID
daki
a n i k i a k i
a-ni-kiaki
SVtr-ASP-EVID
TranslationShe came holding in hands the banana porridge and gave it to the tapir. The tapir drank.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DET
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
atan
a t a~
a-tan
SVtr-SR
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationApparently the tapir drank.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
dunu
d u n u
dunu
anaconda
daki
d a k i
daki
EVID
yui-yui
j u i j u i
yuiyui
speakspeak
aka
a k a
ak-a
VBLtr-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
databi-databi
d a t a b i d a t a b i
databidatabi
approachapproach
itan
i t a~
i-tan
VBLintr-SR
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationThen he was speaking to the anaconda, approaching her.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DET
dunu
d u n u
dunu
anaconda
tsistis
ts i s t i s
tsistis
turn.bottom.up
ikainikiaki
i k a i n i k i a k i
i-kain-ni-kiaki
VBLintr-MOV-ASP-EVID
.
 
TranslationThe anaconda went down turning her bottom up.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DET
dunu
d u n u
dunu
anaconda
tsistia
ts i s t i a
tsisti-a
turn.bottom.up-ASP
niken
n i k @~
ni-ken
stand-SR
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
ha
h a
ha
DET
awa
a w a
awa
tapir
kamepitan
k a m @ p i t a~
kamepi-tan
hold-SR
anikiaki
a n i k i a k i
a-ni-kiaki
SVtr-ASP-EVID
txutakindan
tS u t a k i~ 4 a~
txuta-kindan
copulate-FOC
.
 
TranslationThe anaconda turned its bottom up and (the tapir) was standing. It held it and copulated with it.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Eheee
 
ehe
INTERJ
,
 
haska
h a s k a
haska
how
ainbu
a i~ b u
ainbu
woman
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
dua
d u a
dua
beautiful
txutaimenkain
tS u t a i m @~ k a i~
txuta-ai-menkain
copulate-ASP-INTER
,
 
Translation"Wow, what a beautiful woman he is having sex with!
Audioplay audio

Word
Morpheme
Gloss
dunu
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
[
 
dunu
a w a
awa
tapir
]
 
awa
p @ m a n a~
pe-ma-nan
good-NEG-IMM
pemanan
i t a~
i-tan
say-SR
,
 
"
 
itan
d a k i
daki
EVID
TranslationThe tapir is no good!", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
hina
h i n a
hina
tail
bidian
b i 4 i a~
bidian
****
niken
n i k @~
ni-ken
stand-SR
daki
d a k i
daki
EVID
unu
u n u
unu
there
txuta
tS u t a
txuta
copulate
<<wip>>
 
****
****
tan
t a~
-tan
-SR
daki
d a k i
daki
EVID
TranslationThere it was with a rigid tail. There it copulated.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
PRO
dunu
d u n u
dunu
anaconda.ABS
daki
d a k i
daki
EVID
tima-tima
t i m a t i m a
timatima
touch.with.fingertipstouch.with.fingertips
aka
a k a
a-ka
VBLtr-ASS
.
 
TranslationIt was touching the anaconda.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
watan
w a t a~
wa-tan
do-SR
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationLike that it did.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
aka
a k a
****
****
ha
h a
****
****
ainbu
a i~ b u
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
awa
a w a
awa
tapir
ti
t i
ti
jump
ikatsi
i k a ts i
i-katsi
VBLintr-VOL
,
 
txuta
tS u t a
txuta
copulate
menetan
m @ n @ t a~
mene-tan
stop-SR
,
 
awa
a w a
awa
tapir
ti
t i
ti
jump
ika
i k a
i-ka
VBLintr-ASS
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
nitan
n i t a~
ni-tan
stand-SR
daki
d a k i
daki
EVID
uina
u i n a
uin-a
look-ASP
.
 
TranslationThere the tapir wanted to jump when stopping to have sex, apparently the tapir jumped, it stood and looked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
dunun
d u n u~
dunu
anaconda
daki
d a k i
daki
EVID
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
kentxa
k @~ tS a
kentxa
bowl
bitan
b i t a~
bi-tan
grab-SR
.
 
TranslationThere the anaconda grabbed its bowl.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DET
awa
a w a
awa
tapir
txaix
 
txaix
IDEO.make.noise
iki
i k i
i-ki
VBLintr-ASS
daki
d a k i
daki
EVID
unu
u n u
unu
there
nesekainikiaki
n @ s @ k a i n i k i a k i
nese-kain-ni-kiaki
disappear-MOV-COMPL-EVID
.
 
TranslationThere the tapir made "txaix" and disappeared.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Hania
h a n i a
hania
where
ha
h a
ha
DET
ainbudan
a i~ b u 4 a~
ainbu-dan
woman-TOP
?
 
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
say-SR-MOV
bidan
h a
ha
DET
,
 
ha
a i~ b u
ainbu
woman
ainbu
u i n a 4 a~
uin-a-dan
see-ASP-FOC
uinadan
h a w @~
ha-wen
3-POSS
hawen
d u a
dua
beautiful
dua
h a i 4 a b i 4
haida-bidan
very-MOV
haida
a~
****
****
bidan
k @~ tS a
kentxa
bowl
hawen
b i t a~
bi-tan
grab-SR
kentxa
d a k i
daki
EVID
Translation"Where is the woman", he (the hunter) asked. The woman that he had seen was very beautiful. She grabbed the bowl.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
habia
h a b i a
habia
where
mapekekidanxu
m a p @ k @ k i 4 a~ s` u a
mapeke-kidan-xu
go.up-MOV-ASP
anu
n u
anu
LOC
<<id>pu>
 
pu
IDEO.fall.into.water
ikidan
i k i 4 a~
i-kidan
VBLintr-FOC
unu
 
unu
there
hikikainikiaki
 
hiki
enter
TranslationWhere she had come up she (the anaconda) fell into the water and went down, entering (the depth).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Extu
@ s` t u
extu
EXCL
,
 
haska
h a s k a
haska
how
ainbu
a i~ b u
ainbu
woman
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
duamen
d u a m @~
dua-men
beautiful-INTER
!
 
Translation"Wow, what a beautiful woman!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
ts @ 4 i
tsedi
self
tsedi
@~
****
****
en
a p a n a~
a-panan
SVtr-FRUST
apanan
m a
ma
already
"
 
.
 
Ma
b a 4 i
badi
sun
badi
k a i k i k i
ka-ikiki
go-EVID
kaikiki
m @ S i u
mexiu
tomorrow
.
 
"
 
Mexiu
k i 4 i
kidi
****
kidi
@ n a k i
enaki
mine
enaki
i j u a i
iyu-ai
SVintr-ASP
iyuai
i t a~ b i 4 a~
itan-bidan
SVintrSV-MOV
"
 
,
 
TranslationI myself wanted to do it". It was getting dark. "Tomorrow I do it", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ana
a n a
ana
again
hawa
h a w a
hawa
something
yuiamabida
j u i a m a b i 4 a
yui-a-ma-bidan
say-ASP-NEG-MOV
,
 
ikidannikiaki
i k i 4 a~ n i k i a k i
i-kidan-ni-kiaki
SVintr-SR-ASP-EVID
.
 
TranslationHe didn´t say anything more and went home.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
dei
d @ i
dei
leptotila.bird
inun
i n u~
inun
and
tsanas
ts a n a s
tsanas
acouchi
bidan
b i 4 a~
bi-dan
pick.up-FOC
,
 
taka
t a k a
taka
take.quickly
akidan
a k i 4 a~
a-kidan
VBLtr-MOV
.
 
TranslationHe picked up, took quickly his leptotila and his acouchi and went home.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hawaidakidan
h a w a i 4 a k i 4 a~ b i 4 a~
hawaida-kidan-bidan
quickly-SR-MOV
bidan
 
nax
IDEO.arrive.quickly
,
 
TranslationHe went quickly, arrived.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
ma
m a
ma
already
huai
h u a i
hu-ai
arrive-ASP
,
 
baa
b a a
baa
husband.VOC
?
 
"
 
,
 
aka
 
ak
SVtr
Translation"You´re already back, husband?", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
ma
m a
ma
already
en
@~
****
****
huai
h u a i
hu-ai
arrive-ASP
"
 
,
 
ikama
i k a m a
ik-a-ma
SVintr-ASP-NEG
.
 
Nixma
n i s` m a
nixma
silence
dakanikiaki
d a k a n i k i a k i
daka-ni-kiaki
****-ASP-EVID
.
 
TranslationHe didn´t say "I´m already back". He kept silent.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
ma
m a
ma
already
huai
h u a i
hu-ai
arrive-ASP
?
 
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"You´re already back", she said (again).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
h u a i
hu-ai
arrive-ASP
huai
i m i s
i-mis
SVintr-HAB
"
 
,
 
Translation"I´m back", he usually said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ana
a n a
ana
again
"
 
hen
h @~
hen
yes
"
 
ikama
i k a m a b i 4 a~
ik-ama-bidan
SVintr-NEG-MOV
bidan
n i s` m a
nixma
silence
,
 
nixma
d a k a n i k i a k i
daka-ni-kiaki
****-ASP-EVID
TranslationAgain he didn´t say "yes", he kept silent.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
miman
m i m a~
miman
****
daka
d a k a
daka
EVID
?
 
"
 
.
 
Translation"Anything happened to you, I guess".
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hawa
h a w a
hawa
something
yuiama
j u i a m a
yui-a-ma
say-ASP-NEG
.
 
TranslationHe didn´t say anything.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
disi
d i s i
disi
hammock
paketan
p a k @ t a~ b i 4 a~
pake-tan-bidan
put.down-SR-MOV
bidan
tS i t u~ k u~
txitun-kun
curve****
txitunkun
d a k a n i k i a k i
daka-ni-kiaki
lie.down-ASP-EVID
TranslationHe put down his hammock and lay down curled up.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Naki
n a k i
na-ki
DEM-ASS
mabexdan
m a b @ s` 4 a~
mabex-dan
beer-TOP
,
 
mani
m a n i
mani
banana
mutsadan
m u ts a 4 a~
mutsa-dan
soup-TOP
naki
n a k i
na-ki
DEM-ASS
"
 
,
 
ixun
i s` u~ b i 4 a~
i-xun-bidan
SVintr-BEN-MOV
bidan
a i n @~
ain-en
wife-ERG
,
 
ainen
p i t i
pi-ti
eat-NZR
piti
b i s` u n a
bi-xun-a
give-SR-ASP
Translation"Here is beer, here is banana soup", said his wife who was serving the food.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Piama
p i a m a
pi-ama
eat-NEG
daka
d a k a b i 4 a~
daka-bidan
lie.down-MOV
TranslationHe didn´t eat, kept lying down.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
hamakidi
h a m a k i 4 i
hamakidi
on.the.other.side
besua
b @ s u a b i 4 a~
besu-a-bidan
turn.one´s.back-ASP-MOV
bidan
t a @
tae
foot
tae
b i 4 i b i 4 i
bidibidi
movemove
bidi-bidi
a k i
a-ki
VBLtr-ASS
aki
d a k a k @~
daka-ken
lie.down-ASS
TranslationThere he turned his back (on her), wiggled his foot, lying.
Audioplay audio

Word
Morpheme
Gloss
pidiwe
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
[
 
pidiwe
p i 4 i n a~ w @
pi-di-nan-we
eat****-IMM-IMP
,
 
]
 
"
 
Pidinanwe
n a k i
na-ki
DEM-ASS
,
 
naki
d @ i 4 a~
dei-dan
leptotila-TOP
deidan
ts a n a s
tsanas
acouchi
,
 
tsanas
n a k i
na-ki
DEM-ASS
Translation"Let´s eat, here is the leptotila, here is the acouchi."
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hawa
h a w a
hawa
something
hantxaama
h a~ tS a a m a
hantxa-ama
speak-NEG
.
 
TranslationHe didn´t speak anything.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
daka
d a k a
daka
EVID
haskai
h a s k a i
haska-i
what-ASP
ikai
i k a i
ik-ai
SVintr-ASP
,
 
min
m i~
min
2SG.NOM
miman
m i m a~ b i 4 a n a
miman-bidan-a
****-MOV-ASP
bidana
d a k a
daka
EVID
Translation"What´s going on with you? Did you do anything?
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Min
m i~
min
2SG.NOM
haska
h a s k a
haska
what
tana
t a n a
tana
****
daka
d a k a
daka
EVID
ikai
i k a i
ik-ai
SVintr-ASP
?
 
"
 
TranslationWhat did you do?"
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DEM
ainen
a i n @~
ain-en
wife-ERG
daki
d a k i
daki
EVID
hantxa
h a~ tS a
hantxa
speak
wa(a)n
w a~
wa
make
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
TranslationHis wife spoke continuously (with him),
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
hawa
h a w a
hawa
something
yuiama
j u i a m a
yui-ama
say-NEG
dakanikiaki
d a k a n i k i a k i
daka-ni-kiaki
lie.down-ASP-EVID
.
 
TranslationHe didn´t say anything. Kept lying down.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ixina
i S i n a
i-xina
SVintr-ASP
ana
a n a
ana
again
ainbe
a i~ b @
ain-be
wife-with
ikama
i k a m a
ik-ama
SVintr-NEG
,
 
TranslationHe didn´t sleep any more with his wife all night,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ixindan
i S i n 4 a~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ixindan
i S i n 4 a~
****
****
ixindan
i S i n 4 a~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ixindan
i S i n 4 a~
i-xin-dan
SVintr-NOCT-FOC
Translationall night.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
matsi-matsi
m a ts i m a ts i
matsimatsi
dawndawn
ikatsi
i k a ts i
i-katsi
VBLintr-DESID
.
 
TranslationThere it was about to dawn.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
daki
d a k i
daki
EVID
penai
p @ n a i
pena-i
dawn-ASP
,
 
du
d u
du
howler.monkey
dunku
d u~ k u
dunku
noise
ikeakeaya
i k @ a k @ a j a
ikeakeaya
VBL****-DISTR-TEMP
.
 
TranslationThere it was getting light, when the howler monkey was calling.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Tek
 
tek
IDEO.get.up
,
 
ana
a n a
ana
again
ain
a i~
ain
wife
yuiama
j u i a m a
yui-ama
say-NEG
,
 
tek
 
tek
IDEO.get.up
hawaida
h a w a i 4 a
hawaida
quickly
kain
k a i~ b i 4 a~
kain-bidan
go.away-MOV
TranslationHe got up, didn´t talk to his wife, got up and quickly went away.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nax
 
nax
IDEO.arrive.quickly
,
 
ika
i k a
ik-a
VBLintr-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
niken
n i k @~
ni-ken
stand-ASS
.
 
TranslationHe arrived quickly, was standing (there).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Penai
p @ n a i
pena-i
dawn-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
unu
u n u
unu
there
nai
n a i
nai
sky
ikidankatsi
k i 4 a~ k a ts i
-kidan-katsi
-MOV-DESID
ana
a n a
ana
again
dei
d @ i
dei
leptotila
hunikiaki
h u n i k i a k i
hu-ni-kiaki
come-ASP-EVID
.
 
TranslationIt dawned, the darkness was about to go away, again came a leptotila.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Dei
d @ i
dei
leptotila
huai
h u a i
hu-ai
come-ASP
,
 
axun
a s` u~
a-xun
SVtr-SR
.
 
TranslationThe leptotila came, he killed it.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Aka
a k a
ak-a
SVtr-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
ehn
 
****
****
badi
b a 4 i
****
****
badi
b a 4 i
badi
sun
hui
h u i
hu-i
come-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
TranslationThe sun was rising.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
badi
b a 4 i
badi
sun
txaxai
tS a s` a i
txaxa-i
light-ASP
pekidanaya
p @ k i 4 a n a j a
pe-kidan-aya
good-MOV-TEMP
TranslationWhen the sun had risen and was quick bright,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
awa
a w a
awa
tapir
besti
b @ s t i
besti
only
txutamaxinaki
tS u t a m a S i n a k i
txuta-ma-xin-a-ki
copulate-CAUS-ASP-ASP-ASS
,
 
en
@~
****
****
tsedi
ts @ 4 i
tsedi
self
txutanun
tS u t a n u~
txuta-nun
copulate-IMM
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
bidan
k a i~ k a i n i k i a k i
kain-kain-i-kiaki
go-MOV-ASP-EVID
Translation"It only made the tapir copulate, I also will copulate", he said and went away.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Kainkain
k a i~ k a i~ b i 4 a~
kain-kain-bidan
go-MOV-MOV
bidan
b @ n a b a u n a 4 a~
bena-baun-a-dan
find-MOV-ASP-FOC
benabaunadan
d a k a n i k i a k i
daka-ni-kiaki
lie.down-ASP-EVID
dakanikiaki
n a n @ 4 a~
nane-dan
jenipapo-TOP
TranslationHe had gone to look around (for jenipapo). (There) the jenipapo was lying.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Bibain
b i b a i~ b i 4 a
bi-bain-bidan
take-MOV-MOV
TranslationHe pick it up and to it with him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
eska
@ s k a
eska
like.that
waxinadukain
w a S i n a 4 u k a i~
wa-xina-dukain
make-NOCT-EVID
"
 
,
 
ixun
i s` u~ b i 4 a~
i-xun-bidan
SVintr-SR-MOV
bidan
b a s` k a b a s` k a
baxka_baxka
movement.in.water
,
 
baxka-baxka
a s` u~ b i 4 a~
a-xun-bidan
VBLtr-SR-MOV
axun
 
pun
IDEO.throw.into.water
Translation"He did it like that (I´m sure)", he said. He stirred the water, threw (the jenipapo) into it.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
putaa
p u t a a
puta-a
throw-ASP
kaidan
k a i 4 a~
ka-i-dan
go-ASP-FOC
,
 
na
n a
na
DEM
habia
h a b i a
habia
3.self
xubu
s` u b u
xubu
hiding.place
ewapa
@ w a p a
ewapa
big
ukedi
u k @ 4 i b i 4 a~
ukedi-bidan
other.side-MOV
TranslationHe threw it (into the water) and went away. On the other side (under water) there was a big hiding-place.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nubu
n u b u
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nubu
n u b u
nubu
snail.shell
nubu
 
****
****
(
 
kexki
s` @ s` k i b i 4 a~
xexki-bidan
grind(polish)-MOV

 
)
 
xexki
ts a u k @~
tsau-ken
sit-SR
TranslationShe was sitting polishing snail-shell.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Huxe
h u s` @
huxe
anklet
waai
w a a i
wa-ai
make-ASP
tsauken
ts a u k @~ b i 4 a~
tsau-ken-bidan
sit-SR-MOV
bidan
 
dux_dux_dux
IDEO.throw
,
 
dux-dux-dux
 
taun
IDEO.fall
taun
h a w @~
ha-wen
3-POSS
hawen
s` u b u
xubu
hiding.place
xubu
p @ tS a~
petsan
on.top.of
petxan
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
aka
s` u b u
xubu
hiding.place
bidan
p @ t a 4 a m @ k a i~ b i 4 a~
petadame-kain-bidan
****-MOV-MOV
,
 
xubu
 
taun
IDEO.fall
TranslationShe was making an anklet, sitting, (when) (he threw the jenipapo that fell on the roof) he threw it on top of her hiding-place, it was falling down its roof.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ah
 
ah
EXCL
,
 
haskaida
h a s k a i 4 a
haskaida
how
hawaidakidana
h a w a i 4 a k i 4 a n a
hawaida-kidan-a
quickly-MOV-ASP
daka
d a k a
daka
EVID
:
 
Tsua
ts u a
tsua
who
daka
d a k a
daka
EVID
?
 
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
Translation"Oh, how quickly he came, who might it be?", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nane
n a n @
nane
jenipapo
bitanxun
b i t a~ s` u~ b i 4 a~
bi-tan-xun-bidan
pick.up-SR-BEN-MOV
bidan
d a t a~ t a~
datan-tan
put.down-SR
datantan
b i 4 a~
bidan
MOV
TranslationShe went to pick up the jenipapo, put it down (somewhere).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ma
m a
ma
already
dama
d a m a
dama
recently
iwenxinabin
i w @~ s` i n a b i~
iwen-xina-bin
bring-NOCT-ASS
da
d a
****
****
ma
m a
****
****
mexiu
m @ S i u
mexiu
yesterday
kidi
k i 4 i
kidi
****
en
@~
****
****
iwexinabin
i w @ S i n a b i~
iwe-xina-bin
bring-NOCT-ASS
Translation"He already brought it recently, yesterday he brought it.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haskai
h a s k a i
haska-i
how-ASP
hawaidakidana
h a w a i 4 a k i 4 a n a
hawaida-kidan-a
quickly-MOV-ASP
daka
d a k a
daka
EVID
!
 
TranslationHow quickly he came (back).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Betsa
b @ ts a
betsa
other
hua
h u a
hu-a
come-ASP
daka
d a k a
daka
EVID
?
 
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
TranslationCould it be somebody else?", she asked,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
unain
u n a i~ b i 4 a~
unain-bidan
think-MOV
bidan
ts a u k @~
tsau-ken
sit-ASS
Translationshe kept thinking, sitting.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Huamas
h u a m a s b i 4 a~
hu-a-ma-s-bidan
come-ASP-NEG-TOT-MOV
bidan
k u S i k a u~ b i 4 a~
kuxi-kaun-bidan
run-MOV-MOV
kuxikaun
t a b i k @~
tabi-ken
lean.against.tree-ASS
bidan
h u a m a s
hu-a-ma-s
come-ASP-NEG-TOT
TranslationShe didn´t come at all, he ran (to hide), he leant against a tree, she didn´t come at all.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
nixmaa
n i s` m a a
nixma
silence
,
 
unu
u n u
unu
there
nixmaa
n i s` m a a
nixma
silence
.
 
TranslationThen nothing happened, then nothing happened.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ana
a n a b i 4 a~
ana-bida
again-MOV
bidan
h a w a i 4 a
hawaida
quickly
hawaida
k a i~ b i 4 a~
kain-bidan
go-MOV
kain
a n a
ana
again
bidan
n a n @
nane
jenipapo
,
 
ana
b @ ts a
betsa
other
nane
b i t a~ s` u~
bi-tan-xun
pick.up-SR****
betsa
h a b i a s k a 4 i
habiaskadi
same
bitanxun
w a n i k i a k i
wa-ni-kiaki
make-ASP-EVID
,
 
TranslationAgain he went quickly, picked up another jenipapo, did the same.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Pun
 
pun
IDEO.fall.into.water
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
VBLtr-ASP-MOV
bidan
 
txusdus
IDEO.hit.roof
,
 
txusdus
 
taun
IDEO.hit.ground
,
 
taun
d a b @ k i
dabe-ki
two-ASS
,
 
TranslationIt fell into the water, hit the roof (of Yube´s house), fell down, for the second time.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ana
a n a
ana
again
haskadiaya
 
haska
like.that
,
 
"
 
haskaida
 
haska
like.that
daketapa(a)i
 
dake
frighten
"
 
,
 
iki
i k i
i-ki
SVintr-ASS
daka
d a k a
daka
EVID
,
 
"
 
tsua
ts u a
tsua
who
"
 
,
 
iki
i k i
i-ki
SVintr-ASS
daka
d a k a
daka
EVID
.
 
TranslationWhen he did it like that again, "Who is it that frightens me like that?", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ana
a n a b i 4 a
ana-bidan
again-MOV
bida
h a b i a s k a 4 i a k i 4 a~ n i k i a k i
habiaskadia-kidan-ni-kiaki
this.indeed-MOV-ASP-EVID
habiaskadiakidannikiaki
 
txux
IDEO.fall.into.water
txux
 
taun
IDEO.fall.on.hard.surface
,
 
TranslationAgain it happened like this, it fell into the water and on the roof.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
d a k i
daki
EVID
daki
u i~ t a~ t i
uin-tan-ti
see-SR-NZR
uintanti
ts u a
tsua
who
tsua
i k i m @~ k a i~
ik-imenkain
SVintr-INTER
Translation"I´ll see who it is.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Habia
h a b i a
habia
this.one
hua
h u a
hu-a
come-ASP
iki
i k i
i-ki
VBL-ASS
daka
d a k a
daka
EVID
,
 
TranslationIs it possible that he himself came?
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haskaida
h a s k a i 4 a
haska-ida
like.that****
hawaidakidana
h a w a i 4 a k i 4 a n a
hawaida-kidan-a
quickly-MOV-ASP
daka
d a k a
daka
EVID
,
 
haskaidamismain
h a s k a i 4 a m i s m a i~
haska-ida-mis-ma-in
like.that****-HAB-NEG****
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
TranslationHe came quickly, he never did it like that!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
mani
m a n i
mani
banana
mutsa
m u ts a
mutsa
soup
huxketan
h u s` k @ t a~
huxke-tan
serve-SR
bidai
b i 4 a i
****
****
ikidannikiaki
i k i 4 a~ n i k i a k i
i-kidan-ni-kiaki
SVintr-MOV-ASP-EVID
TranslationShe served his banana soup (put it into a bowl).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
mani
m a n i
mani
banana
mutsa
m u ts a
mutsa
soup
tsuma
ts u m a b i 4 a~
tsuma-bidan
hold-MOV
TranslationShe came holding the banana soup.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Kuxikaun
k u S i k a u~ b i 4 a~
kuxi-kaun-bidan
run-MOV-MOV
bidan
h i
hi
tree
,
 
hi
d a 4 i a
dadia
****
dadia
n i k @~ b i 4 a~
ni-ken-bidan
stand-SR-MOV
TranslationHe ran to crouch, was standing next to a tree.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Bu[k
 
buk
IDEO.come.out.of.water
]
 
,
 
haskai
h a s k a i
haska-i
like.that-ASP
,
 
txakabu
tS a k a b u
txakabu
ugly
tanama
t a n a m a b i 4 a~
tana-ma-bidan
****-NEG-MOV
TranslationBuk, like that she came out of the water, she was not ugly.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
unu
u n u
unu
there
batxi
b a tS i
batxi
clothes
keneya
k @ n @ j a p @ p a
kene-yape-pa
pattern-ADJgood-ADJ
pepa
s a w @ a
sawe-a
wear-ASP
TranslationShe was wearing nicely patterned clothes.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Maxe
m a s` @
maxe
urucum
ika
s` @ n i~
xenin
perfume
bidan
i k a b i 4 a~
i-ka-bidan
VBLintr-ASS-MOV
,
 
maxe
m a s` @
maxe
urucum
xenin
s` @ n i~
xenin
perfume
ika
i k a b i 4 a~
i-ka-bidan
VBLintr-ASS-MOV
TranslationShe was perfumed with urucum, she was perfumed with urucum.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
pea
p @ a b i 4 a~
pe-a-bidan
good-ASP-MOV
bidan
n i s` p u
nixpu
nixpu
,
 
nixpu
p i a
pia
****
pia
h a~ ts i s b i 4 a~
hantsis-bidan
put.on.lips-MOV
hantsis
i k i 4 a~ n i k i a k i
ik-i-dani-kiaki
SVintr-ASP****-EVID
bidan
k a i~ 4 a~
kain-an
********
TranslationShe came well made-up, had put nixpu on her lips, She came (out of the water).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
hadakidixun
h a 4 a k i 4 i s` u~
hadakidi-xun
where.from-BEN
ea
@ a
ea
1SG.ACC
axumen
a s` u m @~
a-xu-men
SVtr-ASP-INTER
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
bidan
b @ 4 u b @ 4 u
bedubedu
looklook
,
 
bedu-bedu
i k i 4 a~ k i~ b i 4 a~
ik-i-dan-kin-bidan
VBL-ASP-FOC-ASS-MOV
ikidankin
u i n a j a m a
uin-a-yama
see-ASP-NEG
Translation"Where from did he call me?", she asked, looked from one side to the other and didn´t see anything.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
hadakidixun
h a 4 a k i 4 i s` u~
hadakidi-xun
where.from-BEN
ea
@ a
ea
1SG.ACC
axumen
a s` u m @~
a-xu-men
SVtr-ASP-INTER
?
 
Na
n a
na
DEM
habianuxun
h a b i a n u s` u~
habi-anuxun
DEM-LOC
ea
@ a
ea
1SG.ACC
amisbin
a m i s b i~
a-mis-bin
SVtr-HAB-INTER
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
bidan
d a i~
dain
pass.by
,
 
dain
i k a i n a i
i-kain-ai
VBLintr-MOV-ASP
Translation"Where from did he call me? Right here he always copulated with me", she said, and passed by (his hiding-place).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Awe
a w @
a-we
SVtr-IMP
"
 
,
 
ixun
i s` u~ b i 4 a~
i-xun-bidan
SVintr-SR-MOV
Translation"I´ll get you!", he thought.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ha
h a
ha
DEM
ainbu
a i~ b u b i 4 a~
ainbu-bidan
woman-MOV
bidan
i s` tS u k a i~
ixtxu-kain
jump-MOV
ixtxukain
i k u k i~ 4 a~
iku-kindan
take.hold.of-MOV
TranslationHe jumped and took hold of the woman.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ikua
i k u a
iku-a
take.hold.of-ASP
ikidan
i k i 4 a~
i-kidan
SVintr-MOV
,
 
ha
h a
ha
DEM
dunun
d u n u~ b i 4 a~
dunu-bidan
snake-MOV
bidan
j a b u b a i~ k i~ 4 a~
yabu-bain-kindan
roll.around-MOV-MOV
TranslationHe took hold of her. The snake rolled around him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
bidan
b i 4 a~
bidan
MOV
na
n a
na
DEM
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
pabinki
p a b i~ k i
pabinki
ear
tasuatun
t a s u a t u~ b i 4 a~
tasua-tu-bidan
point****-MOV
TranslationThere she stopped at the height of his ear.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Sidin
s i 4 i~
sidin
whistle
iki
k i b i 4 a~
-ki-bidan
-ASS-MOV
bidan
h a n a
hana
tongue
,
 
hana
b i 4 i s b i 4 i s
bidisbidis
hisshiss
bidis-bidis
a k a ts i
a-katsi
VBLtr-VOL
TranslationShe whistled and hissed with her tongue.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
akuinta
a k u i~ t a
akuinta
bear
nixun
n i s` u~ b i 4 a~
ni-xun-bidan
stand-SR-MOV
bidan
j u i n i k i a k i
yui-ni-kiaki
say-ASP-EVID
,
 
yuinikiaki
@ a
ea
1SG.ACC
:
 
"
 
ea
h a s k a
haska
like.that
haska
w a j a m a w @
wa-yama-we
make-NEG-IMP
TranslationThere he managed to stand and said: "Don´t do this to me!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Min
m i~
min
2SG.NOM
hawakin
h a w a k i~
hawa-kin
how-SR
ea
@ a
ea
1SG.ACC
haska
h a s k a
haska
what
wai
w a i
wa-ai
make-ASP
Min
m i~
min
2SG.NOM
awa
a w a
awa
tapir
haska
h a s k a
haska
what
waama
w a a m a
wa-a-ma
make-ASP-NEG
ixinabin
i S i n a b i~
i-xina-bin
SVintr-NOCT-ASS
TranslationWhy do you do this to me? You didn´t do this to the tapir", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DEM
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
kentxa
k @~ tS a
kentxa
plate
pusan
p u s a~
pusan
break
keyunkin
k @ j u~ k i~
keyun-kin
complete-SR
,
 
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
mani
m a n i
mani
banana
mutsa
m u ts a
mutsa
soup
hukan
h u k a~
hukan
spill
keyunkindan
k @ j u~ k i~ 4 a~
keyun-kindan
all-FOC
atxikindan
a tS i k i~ 4 a~
atxi-kindan
grab-FOC
.
 
TranslationHer plate was all broken, her banana soup was all spilled, when he grabbed her.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
waabida
w a a b i 4 a
wa-a-bidan
make-ASP-MOV
.
 
"
 
Ea
@ a
ea
1SG.ACC
haska
h a s k a
haska
like.that
wayamawe
w a j a m a w @
wa-yama-we
make-NEG-IMP
,
 
en
@~
****
****
mia
m i a
mia
2SG.ACC
betxipaiaidan
b @ tS i p a i a i 4 a~
betxipai-ai-dan
like-ASP-FOC
.
 
TranslationShe did like that (roled around him and he said): "Dont´t do that to me, I like you.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
a i n u m a
ain-uma
wife-without
ainuma
n u i t a p a k i~
nuitapa-kin
poor-ASS
nuitapakin
m i a
mia
2SG.ACC
,
 
mia
a k a i 4 a~
ak-ai-dan
SVtr-ASP-FOC
TranslationI´m a poor one without a wife. I wanted to have sex with you.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Min
m i~
min
2SG.NOM
awa
a w a
awa
tapir
besti
b @ s t i
besti
only
txutamaxinken
tS u t a m a S i n k @~
txuta-ma-xin-ken
copulate-CAUS-BEN-SR
en
@~
****
****
mia
m i a
mia
2SG.ACC
xinanai
S i n a n a i
xinan-ai
think-ASP
,
 
huakidan
h u a k i 4 a~
hu-a-kidan
come-ASP-MOV
.
 
TranslationYou had sex only with the tapir, (there) I thought of you and came (behind you).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ainuma
a i n u m a
ain-uma
wife-without
nuitapai
n u i t a p a i
nuitapai
poor
en
@~
****
****
enauma
@ n a u m a
ena-uma
family-without
,
 
TranslationI´m a poor one without a wife, I don´t have a family.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ibuma
i b u m a
ibu-ma
father-NEG
nuitapakin
n u i t a p a k i~
nuitapa-kin
poor-SR
,
 
en
@~
****
****
mia
m i a
mia
2SG.ACC
akaidan
a k a i 4 a~
ak-ai-dan
SVtr-ASP-FOC
"
 
,
 
aki
a k i
a-ki
SVtr-ASS
.
 
TranslationI haven´t got a father, I´m a poor one, I want to have sex with you", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
betsabetsapa
b @ ts a b @ ts a p a
betsabetsa-pa
otherother-ADJ
waa
w a a b i 4 a~
wa-a-bidan
make-ASP-MOV
TranslationThere he did (said) a lot of different things.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
m i a
mia
2SG.ACC
mia
a i~
ain
wife
ain
w a n u~
wa-nun
make-INT
wanun
i k a
i-ka
SVintr-ASS
"
 
,
 
ika
i k a i 4 a~
ik-ai-dan
SVintr-ASP-FOC
ikaidan
i k i~ b i 4 a~
i-kin-bidan
SVintr-SR-MOV
Translation"I want to marry you", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
betsabetsapa
b @ ts a b @ ts a p a
betsabetsa-pa
otherother-ADJ
wakinbidan
w a k i~ b i 4 a~
wa-kin-bidan
make-SR-MOV
xinan
S i n a~
xinan
think
tapiskuma
t a p i s k u m a
tapisku-ma
understand-CAUS
dakia
d a k i a
daki-a
not.trust-ASP
<<id>xus>
 
xus
IDEO.lose
<<id>tek>
 
tek
IDEO.let.go
inikiaki
i n i k i a k i
i-ni-kiaki
VBL-ASP-EVID
uinwe
u i~ w @
uin-we
see-IMP
TranslationThere he said many things, made her think differently, she losened her grip and let him go. See that!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Dunu
d u n u
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Dunu
d u n u
dunu
snake
pe
p @
pe
good
txudekekidan
tS u 4 @ k @ k i 4 a~
txudeke-kidan
let.go-MOV
ti
 
ti
IDEO.jump
ikidin
i k i 4 i~
ik-i-din
VBLintr-ASP****
.
 
TranslationThe snake let him go, he jumped.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
waa
w a a b i 4 a~
wa-a-bidan
make-ASP-MOV
TranslationShe did like that.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Haskai
h a s k a i
haska-i
like.that-ASP
haskabia
h a s k a b i a
haska-bia
like.that-CONJ
ainyuma
a i~ j u m a
ain-uma
wife-without
inun
i n u~
inun
and
ibumabia
i b u m a b i a
ibu-ma-bia
father-NEG-CONJ
huxun
h u s` u~
hu-xun
come-BEN
,
 
Translation"You are like that, that you don´t have a wife and a father, and came after me.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
hui
h u i
hu-i
come-ASP
pexun
p @ s` u~
pe-xun
good-BEN
ea
@ a
ea
1SG.ACC
yuikin
j u i k i~
yui-kin
speak-SR
pe
p @
pe
good
wama
w a m a
wa-ma
make-NEG
ea
@ a
ea
1SG.ACC
atxikin
a tS i k i~
atxi-kin
grab-SR
TranslationYou came right after me, didn´t tell me rightly, grabbed me.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
min
m i~
min
2SG.NOM
en
@~
****
****
kentxa
k @~ tS a
kentxa
plate
ea
@
ea
1SG.ACC
pusamaxumen
p u s a m a s` u m @~
pusa-ma-xu-men
break-CAUS-ASP-INTER
,
 
piti
p i t i
pi-ti
eat-NZR
min
m i~
min
2SG.NOM
ea
@ a
ea
1SG.ACC
txakabu
tS a k a b u
txakabu
bad
amaxumen
a m a s` u m @~
a-ma-xu-men
SVtr-CAUS-ASP-INTER
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
TranslationYou made me break my plate, made me ruin my food", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ah
 
ah
EXCL
,
 
mia
m i a
mia
2SG.ACC
sabima
s a b i m a
sabi-ma
know-NEG
,
 
en
@~
****
****
mia
m i a
mia
2SG.ACC
axuki
a s` u k i
a-xu-ki
SVtr-ASP-ASS
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"Ah, I don´t know you, (that´s why) I did it with you", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Sabiamabin
s a b i a m a b i~
sabi-a-ma-bin
know-ASP-NEG****
ea
@ a
ea
1SG.ACC
yui
j u i
yui
speak
pe
p @
pe
good
watibin
w a t i b i~
wa-ti-bin
make********
.
 
Translation"Don´t tell me you didn´t know me, you could have spoken directly with me.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Min
m i~
min
2SG.NOM
ikun
i k u~
ikun
truth
ikai
i k a i
ik-ai
VBLintr-ASP
min
m i~
min
2SG.NOM
ibumamen
i b u m a m @~
ibu-ma-men
father-NEG-INTER
?
 
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
TranslationAre you telling the truth that you don´t have a father?", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
i b u m a k i
ibu-ma-ki
father-NEG-ASS
ibumaki
@~
****
****
,
 
en
n u i t a p a a i
nuitapa-ai
poor-ASP
Translation"I don´t have a father, I´m a poor one.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Tsuan
ts u a~
tsua
nobody
ea
@ a
ea
1SG.ACC
ba
w a s` u~
wa-xun
make-BEN
waxun
p i m a t i m a 4 a~
pi-ma-ti-ma-dan
eat-CAUS-POSS-NEG-FOC
TranslationNobody cooks for me to make me have something to eat.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Tsuan
ts u a~
tsua
nobody
ea
@ a
ea
1SG.ACC
hamapai
h a m a p a i
hamapai
anything
waxuntima
w a s` u~ t i m a
wa-xun-ti-ma
make-BEN-POSS-NEG
.
 
TranslationNobody does anything for me.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
n u i t a p a a i
nuitapa-ai
poor-ASP
nuitapaai
n i s` u~
ni-xun
stand****
TranslationI live as a poor guy.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Mia
m i a
mia
2SG.ACC
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
txutai
tS u t a i
txuta-i
copulate-ASP
uinxinxun
u i~ s` i~ s` u~
****
****
,
 
mia
m i a
mia
2SG.ACC
txutanun
tS u t a n u~
txuta-nun
copulate-INT
ika
i k a
i-ka
SVintr-ASS
,
 
hua
h u a
hu-a
come-ASP
ikaai
i k a a i
i-ka-ai
SVintr-ASS-ASP
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASS-MOV
TranslationI saw you have sex with the tapir, I came to have sex with you", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ah
 
ah
EXCL
,
 
en
 
en
1SG.NOM
beneuma
b @ n @ u m a
bene-uma
husband-without
,
 
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
ea
@ a
ea
1SG.ACC
betxinixun
b @ tS i n i s` u~
betxi-ni-xun
find-ASP-BEN
.
 
Translation"Ah, I haven´t got a husband, the tapir found me a long time ago.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ea
@ a
ea
1SG.ACC
txutamis
tS u t a m i s
txuta-mis
copulate-HAB
.
 
TranslationIt usually has sex with me.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ea
@ a
ea
1SG.ACC
txutai
tS u t a i
txuta-i
copulate-ASP
min
m i~
min
2SG.NOM
ea
@ a
ea
1SG.ACC
uinxinaki
u i~ s` i n a k i
uin-xina-ki
see-NOCT-ASS
"
 
.
 
TranslationYou saw me when it was having sex with me."
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Eadan
@ a 4 a~
ea-dan
1SG.ACC-TOP
en
@~
****
****
ainumaki
a i n u m a k i
ain-uma-ki
wife-without-ASS
"
 
.
 
Translation"Me, I haven´t got a wife".
Audioplay audio

Word
Morpheme
Gloss
a
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Eadan
@ a 4 a~
ea-dan
1SG.ACC-TOP
en
@~
****
****
beneumaki
b @ n @ u m a k i
bene-uma-ki
husband-without-ASS
,
 
awadan
a w a 4 a~
awa-dan
tapir-TOP
ainumadiki
a i n u m a 4 i k i
ain-uma-di-ki
wife-without-also-ASS
.
 
Translation"I haven´t got a husband, the tapir also doesn´t have a wife.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
betxinixun
b @ tS i n i s` u~
betxi-ni-xun
find-ASP-BEN
,
 
en
@~
****
****
txutamamis
tS u t a m a m i s
txuta-ma-mis
copulate-CAUS-HAB
.
 
TranslationSince he found me, I make him have sex (with me).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
tS u t a m a a i
txuta-ma-ai
copulate-CAUS-ASP
txutamaai
m i~
min
2SG.NOM
min
@ a
ea
1SG.ACC
ea
u i~ s` i n a k i
uin-xina-ki
see-NOCT-ASS
uinxinaki
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
"
 
,
 
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ah
 
ah
EXCL
,
 
ha
h a
ha
3
mia
m i a
mia
2SG.ACC
haska
h a s k a
haska
like.that
waai
w a a i
wa-ai
make-ASP
en
@~
****
****
uinxina
u i~ s` i n a
uin-xina
see-NOCT
ikai
i k a i
ik-ai
SVintr-ASP
"
 
,
 
itanbidan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
.
 
Translation"Ah, it does like that with you, I saw it yesterday", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
txanimamen
tS a n i m a m @~
txani-ma-men
lie-NEG-INTER
?
 
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"You´re not lying?", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
tS a n i m a k i
txani-ma-ki
lie-NEG-ASS
Translation"I´m not lying."
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
enaumamen
@ n a u m a m @~
ena-uma-men
family-without-INTER
?
 
"
 
,
 
aka
a k a
a-ka
SVtr-ASS
.
 
Translation"You don´t have a family?", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
@ n a u m a k i
ena-uma-ki
family-without-ASS
Translation"I haven´t got a family".
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
ainumamen
a i n u m a m
ain-uma-men
wife-without-INTER
"
 
,
 
Translation"You don´t have a wife?", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
en
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
bakeyamenkaindan
b a k @ j a m @~ k a i~ 4 a~
bake-ya-menkain-dan
child-ATT-INTER-TOP
,
 
min
m i~
min
2SG.NOM
ainyamenkaindan
a i~ j a m @~ k a i~ 4 a~
ain-ya-menkain-dan
wife-ATT-INTER-TOP
?
 
Translation"Is it that you have children and a wife?
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Min
m i~
min
2SG.NOM
enayamenkaindan
@ n a j a m @~ k a i~ 4 a~
ena-ya-menkain-dan
family-ATT-INTER-TOP
?
 
"
 
,
 
aka
a k a
a-ka
SVtr-ASS
.
 
TranslationIs it that you have a family?", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
@ n a u m a k i
ena-uma-ki
family-without-ASS
enaumaki
@~
****
****
,
 
en
m @ s t i
mesti
only
mesti
h i w @ a
hiwe-a
live-ASP
en
n u i t a p a a i
nuitapa-ai
poor-ASP
hiwea
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
,
 
Translation"I haven´t got a family, I live by myself, I´m a poor guy", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ah
 
ah
EXCL
,
 
min
m i~
min
2SG.NOM
haskadan
h a s k a 4 a~
haska-dan
like.that-TOP
?
 
Peki
p @ k i
pe-ki
good-ASS
.
 
Translation"Ah, you are like that? That´s good.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
m i a
mia
2SG.ACC
mia
b @ n @
bene
husband
bene
w a a i
wa-ai
make-ASP
waai
m i a
mia
2SG.ACC
,
 
en
b @ n @
bene
husband
mia
w a a i
wa-ai
make-ASP
bene
m a n a w @
mana-we
wait-IMP
waai
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASS-MOV
,
 
TranslationI will marry you, I will marry you, wait!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
hawayuxun
h a w a j u s` u~
hawa-yu-xun
what-ASP-SR
ea
@ a
ea
1SG.ACC
betxiamen
b @ tS i a m @~
betxi-a-men
find-ASP-INTER
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"What were you doing when you found me?", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
s` @ b u m
xebum
uricurí
xebum
s` u b u
xubu
hiding.place
xubu
w a S i n s` u~
wa-xin-xun
make-ASP-BEN
waxinxun
@~
****
****
,
 
en
b @ tS i a k i
betxi-a-ki
find-ASP-ASS
mia
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"I made a hiding-place at the uricurí-palm and found you", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ah
 
ah
EXCL
,
 
peki
p @ k i
pe-ki
good-ASS
"
 
,
 
[
 
aka
b i 4 a~
-bidan
-MOV
]
 
Translation"Ah, all right", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
min
m i~
min
2SG.NOM
hawa
h a w a
hawa
something
akamamen
a k a m a m @~
ak-a-ma-men
SVtr-ASP-NEG-INTER
?
 
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"You didn´t kill anything", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ua
u a
ua
over.there
en
@~
****
****
dei
d @ i
dei
leptotila.bird
tsakaaki
ts a k a a k i
tsaka-a-ki
kill-ASP-ASS
"
 
,
 
aka
a k a
ak-a
SVtr-ASP
.
 
Translation"Over there I killed a leptotila", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ea
b i s` u~ t a~ w @
bi-xun-tan-we
pick.up-BEN-SR-IMP
bixuntanwe
a n i k i a k i
a-ni-kiaki
SVtr-ASP-EVID
"
 
,
 
Translation"Pick it up for me", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Kaxun
k a s` u~ b i 4 a~
ka-xun-bidan
go-BEN-MOV
bidan
b i s` u i~
bi-xuin
pick.up-BEN.ASP
bixuin
k a s` u~
ka-xun
go-BEN
,
 
kaxun
h a w @~
ha-wen
3-POSS
hawen
k a n u m
kanum
bow
kanum
tS a S i s` u~
txaxi-xun
break-BEN
txaxixun
h a b i a n u
habianu
right.there
habianu
n i tS i~ s` u~
nitxin-xun
put-BEN
TranslationHe had gone to pick it up for her, went and broke his bow, put it right there.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
pia
p i a
pia
arrow
pua-pua
p u a p u a
puapua
breakbreak
axun
a s` u~
a-xun
SVtr-BEN
,
 
habianu
h a b i a n u
habianu
right.there
nitxinnikiaki
n i tS i~ n i k i a k i
nitxin-ni-kiaki
put-ASP-EVID
.
 
TranslationHe broke his arrows, put (left) them right there.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Kainken
k a i~ k @~
kain-ken
go.out-ASS
waa
w a a
wa
make
daki
d a k i
daki
EVID
itan
t a~ b i 4 a~
-tan-bidan
-SR-MOV
bidan
i k i 4 a~
i-kidan
SVintr-MOV
ikidan
d a k i
daki
EVID
daki
tS u t a n i k i a k i
txuta-ni-kiaki
copulate-ASP-EVID
,
 
TranslationI think that he went out (of the hiding-place), came and had sex (with her).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
dunu
d u n u
dunu
snake
txuta
tS u t a b i 4 a~
txuta-bidan
copulate-MOV
TranslationHe had sex with the snake.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Txuta
tS u t a
txuta
copulate
menetan
m @ n @ t a~ b i 4 a~
mene-tan-bidan
stop-SR-MOV
TranslationStopped having sex (with her).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Peki
p @ k i
pe-ki
good-ASS
,
 
en
@~
****
****
mia
m i a
mia
2SG.ACC
bene
b @ n @
bene
husband
waai
w a a i
wa-ai
make-ASP
,
 
manayuwe
m a n a j u w @
mana-yu-we
wait-ASP-IMP
"
 
,
 
ixun
i s` u~
i-xun
SVintr-SR
.
 
Translation"All right, I will marry you, wait!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Kaxun
k a s` u~
ka-xun
go-SR
.
 
TranslationShe went away.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
dunu
d u n u
dunu
snake
maxe
m a s` @
maxe
urucum
akin
a k i~
a-kin
SVtr-ASS
axun
a s` u~
a-xun
SVtr-SR
daki
d a k i
daki
EVID
betxexnikiaki
b @ tS @ s` n i k i a k i
betxex-ni-kiaki
put.liquid.into.eyes-ASP-EVID
TranslationShe put the cobra´s urucum into his eyes.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Betxexxun
b @ tS @ s` s` u~
betxex-xun
put.liquid.into.eyes-SR
,
 
na
n a
na
DEM
xau
s` a u
xau
bone
senketibi
s @~ k @ t i b i
senke-tibi
joint-each
txexankeakexun
tS @ s` a~ k @ a k @ s` u~
txexan-akeake-xun
burn-DISTR-SR
.
 
TranslationShe had put it into the eyes, put it on the bones and on each joint.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Na
n a
na
DEM
puku
p u k u
****
****
naxtuanu
n a s` t u a n u
naxtu-anu
navel-LOC
na
n a
na
DEM
txextxun
tS @ s` tS u~
txextxun
****
.
 
TranslationPut it onto the navel.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
waa
w a a
wa-a
make-ASP
daki
d a k i b i 4 a~
daki-bidan
EVID-MOV
TranslationDid like that.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Kawe
k a w @
ka-we
go-IMP
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"Go", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
i j a
iya
****
iya
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
"
 
,
 
Translation"All right", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Na
n a
na
DEM
en
@~
****
****
bu
b u
bu
hair
tsumawe
ts u m a w @
tsuma-we
hold-IMP
"
 
,
 
anikiaki
a n i k i a k i
a-ni-kiaki
SVtr-ASP-EVID
.
 
Translation"Hold on my hair", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
b u
bu
hair
bu
ts u m a t a~
tsuma-tan
hold-SR
tsumatan
b @ k u w @
beku-we
close.eyes-IMP
Translation"Hold on my hair and close your eyes!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Bepexewe
b @ p @ s` @ w @
bepexe-we
open.eyes-IMP
,
 
en
@~
****
****
mia
m i a
mia
2SG.ACC
waa
w a a
wa-a
make-ASP
bepexexanwe
b @ p @ s` @ s` a~ w @
bepexe-xan-we
open.eyes-PROSP-IMP
"
 
,
 
anikiaki
a n i k i a k i
a-ni-kiaki
SVtr-ASP-EVID
.
 
TranslationOpen them, (when) I say to you "open your eyes!"", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ia
i a
ia
****
"
 
,
 
itanbida
i t a~ b i 4 a
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
,
 
abainikiaki
a b a i n i k i a k i
a-baini-kiaki
SVtr-MOV-EVID
,
 
nuntanbainkinan
n u~ t a~ b a i~ k i n a~
nuntan-bain-kindan
take.to.water-MOV-FOC
.
 
Translation"All right", he said, they went, she took him to the water.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nuntanbainkin
n u~ t a~ b a i~ k i~
nuntan-bain-kin
take.to.water-MOV-ASS
,
 
bukindan
b u k i~ 4 a~
bu-kindan
go.PL-FOC
xu
 
xu
IDEO.pull
abainkindan
a b a i~ k i~ 4 a~
a-bain-kindan
VBLtr-MOV-FOC
,
 
xu
 
xu
IDEO.pull
abainkindan
a b a i~ k i~ 4 a~
a-bain-kindan
VBLtr-MOV-FOC
.
 
TranslationShe took him to the water, they went, she kept pulling him, kept pulling him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
ian
i a~
ian
lake
namakis
n a m a k i s
nama-kis
middle.of****
,
 
manan
m a n a~
manan
hill
ian
i a~
ian
lake
namakis
n a m a k i s
nama-kis
middle.of****
,
 
TranslationThere, in the middle of the lake, in the middle of the lake of the hill
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
bexmu
b @ s` m u
bexmu
foam
sa
s a
sa
form
ikayanu
i k a j a n u b i 4 a~
ik-aya-anu-bidan
VBLintr-TEMP-LOC-MOV
bidan
 
pok
IDEO.jump
,
 
pok
b u
bu
dive
,
 
bu
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
VBLtr-ASP-MOV
TranslationWhen foam (a vortex) formed (on the water surface), pok, he dived.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
 
unu
there
puikaman
p u i k a m a~
puikaman
seaweed
kesuanus
k @ s u a n u s b i 4 a~
kesu-anu-s-bidan
beginning-LOC-TOT-MOV
TranslationThere they were only at the beginning of the seaweed.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Bepexewe
b @ p @ s` @ w @
bepexe-we
open.eyes-IMP
!
 
"
 
,
 
anikiaki
a n i k i a k i
a-ni-kiaki
SVtr-ASP-EVID
.
 
Translation"Open your eyes!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Bepexewe
b @ p @ s` @ w @
bepexe-we
open.eyes-IMP
!
 
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
bidan
b @ p @ s` @ a 4 a~ k a i~
bepexe-a-dankain
open.eyes-ASP-EVID
,
 
Translation"Open your eyes!", she said, he opened his eyes.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Yuu
 
yuu
EXCL
"
 
,
 
kaman
k a m a~
kaman
dog
sai-sai
s a i s a i
saisai
barkbark
inun
i n u~
i-nun
VBLintr-SR
.
 
Translation"What a surprise!", a dog was barking.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Na
d @ n @ i
dene-i
grind-ASP
denei
d a k i
daki
EVID
daki
u n u
unu
there
unu
 
tadun
IDEO.grind
tadun-tadun
i n u~ b u~
i-nun-bu
VBLintr-SR-PL
inunbun
n a
na
DEM
,
 
na
a k u
aku
drum
aku
a k i
ak-i
SVtr-ASP
aki
b i 4 a~
bidan
MOV
TranslationThey were grinding, they made "tadun tadun" (grinding), were beating the drum.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
unu
u n u
unu
there
kedun-kedun
 
kedun
IDEO.beat.drum
inunbun
i n u~ b u~ b i 4 a~
i-nun-bu-bidan
VBLintr-SR-PL-MOV
bidan
n a
na
DEM
,
 
na
k a m a~
kaman
dog
kaman
s a i s a i
saisai
barkbark
sai-sai
i k i 4 a~
i-kidan
VBLintr-MOV
TranslationThere they were beating drums, the dogs were barking.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Na
n a
na
DEM
huni
h u n i
huni
people
kuin
k u i~
kuin
MOV
bida
b i 4 a
****
****
sai-sai
s a i s a i
saisai
shoutshout
iki
i k i b i 4 a~
ik-i-bidan
VBLintr-ASP-MOV
bidan
u n u
unu
there
,
 
unu
b i s k i
biski
shout
biski
i k a i b u a n u s
ik-ai-bu-anu-s
VBLintr-ASP-PL-LOC-TOT
ikaibuanus
p @ s a n i k i a k i
pesa-ni-kiaki
go.out-ASP-EVID
pesanikiaki
u i~ w @
uin-we
see-IMP
,
 
TranslationThe people were shouting, there only shouting they were getting out (of their houses), (you) see!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
watan
w a t a~ b i 4 a~
wa-tan-bidan
make-SR-MOV
TranslationThat´s what they did.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ha
h a
ha
3
habianu
h a b i a n u
habianu
right.there
iyuwe
i j u w @
i-yu-we
SVintr-ASP-IMP
,
 
habianu
h a b i a n u
habianu
right.there
iyuwe
i j u w @
i-yu-we
SVintr-ASP-IMP
"
 
,
 
abainnikiaki
a b a i~ n i k i a k i
a-bain-ni-kiaki
SVtr-MOV-ASP-EVID
.
 
Translation"Stay right there, stay right there!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Habianu
h a b i a n u
habianu
right.there
iyuwe
i j u w @
i-yu-we
SVintr-ASP-IMP
en
@~
****
****
ibu
i b u
ibu
father
en
@~
****
****
enayaki
@ n a j a k i
ena-ya-ki
family****-ASS
en
@~
****
****
hutxiki
h u tS i k i
hutxi-ki
grandfather-ASS
en
@~
****
****
ibuki
i b u k i
ibu-ki
father-ASS
en
@~
****
****
ibu
i b u
ibu
father
ainbuki
a i~ b u k i
ainbu-ki
woman-ASS
meseki
m @ s @ k i
mese-ki
be.dangerous-ASS
Translation"Stay right there. My father, my family, my grandfather, my father, my mother - they are dangerous.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Min
m i~
min
2SG.NOM
datetidumamen
d a t @ t i 4 u m a m @~
date-tidu-ma-men
be.afraid-MOD-NEG-INTER
?
 
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"Is it possible that you´re not afraid?", she asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
d a t @ a m a k i
date-a-ma-ki
be.afraid-ASP-NEG-ASS
dateamaki
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
"
 
,
 
Translation"I´m not afraid", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ikidan
i k i 4 a~
i-kidan
SVintr-MOV
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
disinai
d i s i n a i
disin-ai
hammock-ASP
ninikiaki
n i n i k i a k i
nini-kiaki
****-EVID
.
 
TranslationHe came, she made him lie down in a hammock.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
disinai
d i s i n a i
disin-ai
hammock-ASP
nia
n i a
ni-a
walk-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
dakaken
d a k a k @~
daka-ken
lie.down-ASS
.
 
TranslationShe made him lie down in a hammock, he was lying.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanu
h a n u
hanu
there
ibu
i b u
ibu
parent
yuinikiaki
j u i n i k i a k i
yui-ni-kiaki
speak-ASP-EVID
:
 
TranslationThere she spoke to (her) mother:
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ewan
@ w a~
ewa
mother
"
 
.
 
"
 
He
h @
he
Yes
"
 
.
 
Translation"Mother." "Yes?"
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Itamama
i t a m a m a
itamama
big
xunuwantiu
s` u n u w a~ t i u b i 4 a~
xunuwantiu-bidan
giant.samaúma.treeheight-MOV
bidan
s` u n u
xunu
samaúma.tree
,
 
xunu
h a t i u m a t i u b i 4 a~
hatiu-matiu-bidan
of.height.of-NEGheight-MOV
hatiumatiu
h a w @~
ha-wen
3-POSS
bidan
i b u
ibu
parent
hawen
a i~ b u 4 a~
ainbu-dan
woman-TOP
TranslationShe was big like a giant samaúma, she was of the height of a (normal) samaúma, her mother.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ewan
@ w a~
ewa
mother
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
bidan
h @
he
yes
.
 
"
 
He
i k a ts i
i-katsi
SVintr-VOL
"
 
,
 
Translation"Mother", she said. "Yes?", she answered.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
m i a
mia
2SG.ACC
mia
d a i s j a
dais-ya
mother.in.law-ATT
daisya
w a t a n a i
wa-tan-ai
make-SR-ASP
Translation"I made you (become) a mother-in-law,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
en
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
en
h u n i
huni
man
huni
m i t u t a n a i
mitu-tan-ai
find-SR-ASP
mitutanai
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
"
 
,
 
Translation"I found a man", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Menan
m @ n a~
menan
quickly
"
 
,
 
iki
i k i b i 4 a~
i-ki-bidan
SVintr-ASP-MOV
bidan
i n i k a p a i b i 4 a~
i-ni-kapai-bidan
SVintr-ASP****-MOV
,
 
inikapai
u n u
unu
there
bidan
d @~ k @
denke
drag
,
 
unu
i n i k i a k i
i-ni-kiaki
VBL-ASP-EVID
Translation"(Come) quickly", she said, there (her mother) came winding along.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Tekeden
 
tekeden
IDEO.grunt
ikidankain
i k i 4 a~ k a i~
ik-i-dankain
VBL-ASP-EVID
.
 
TranslationShe was grawling.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
tekeden
 
tekeden
IDEO.grunt
ikatsi
i k a ts i
i-katsi
VBLintr-VOL
,
 
"
 
menan
m @ n a~
menan
quickly
"
 
,
 
iki
i k i
i-ki
SVintr-ASS
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationShe was grawling. "Quickly", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Hani
h a n i
hani
where
?
 
"
 
,
 
ikatsi
i k a ts i
i-katsi
SVintr-VOL
.
 
Translation"Where (is he)?", she wanted to know.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Min
m i~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
pintsiki
p i~ ts i k i
pintsi-ki
hungry-ASS
,
 
Translation"You´re hungry,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
min
m i~
min
2SG.NOM
ea
@ a
ea
1SG.ACC
xeantiduki
s` @ a~ t i 4 u k i
xean-tidu-ki
devour-MOD-ASS
,
 
ea
@ a
ea
1SG.ACC
xeanyamaxanwe
s` @ a~ j a m a s` a~ w @
xean-yama-xan-we
devour-NEG-PROSP-IMP
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translationyou want to devour (what is) mine? Don´t devour (him)!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Hawai
h a w a i
hawai
why
en
@~
****
****
mia
m i a
mia
2SG.ACC
xeanun
s` @ a n u~
xean-nun
devour-INT
?
 
Daisuma
d a i s u m a
dais-uma
son.in.law-without
en
@~
****
****
nuitapai
n u i t a p a i
nuitapai
poor
"
 
,
 
ikatsi
i k a ts i
i-katsi
SVintr-VOL
.
 
Translation"Why would I devour (what is) yours? I haven´t got a son-in-law, I´m a poor one", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a b i 4 a~
hanua-bidan
there-MOV
bidan
i b u
ibu
parent
ibu
h u n i
huni
man
huni
j u i n i k i a k i
yui-ni-kiaki
speak-ASP-EVID
yuinikiaki
i b u
ibu
parent
,
 
ibu
h u n i
huni
man
huni
j u i a
yui-a
speak-ASP
yuia
d a k i
daki
EVID
TranslationThere she spoke to her father, spoke to her father I think.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
tekeden
 
tekeden
IDEO.grunt
iki
i k i b i 4 a~
ik-i-bidan
SVintr-ASP-MOV
bidan
u n u
unu
there
,
 
unu
m @ s @ m @ s @ n i k i a k i
mesemese-ni-kiaki
frightenfrighten-ASP-EVID
mese-mesenikiaki
u i~ w @
uin-we
see-IMP
TranslationThere he grawled, there he was really frightening, (you) see!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
itamamadankain
t a m a m a 4 a~ k a i~
itamama-dankain
big-EVID
xunuwantiu
s` u n u w a~ t i u
xunuwantiu
giant.samaúmaheight
.
 
TranslationHe was as big as a giant samaúma.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
txaita
tS a i t a
txaita
grandfather
daki
d a k i
daki
EVID
kapetawan
k a p @ t a w a~
kapetawan
giant.aligator
yuinikiaki
j u i n i k i a k i
yui-ni-kiaki
speak-ASP-EVID
,
 
uinwe
u i~ w @
uin-we
see-IMP
.
 
TranslationThere she spoke to her grandfather (from mother´s side) who was a giant aligator, (you) see!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Itamama
t a m a m a
itamama
big
bidan
b i 4 a~
bidan
MOV
hatu
h a t u
hatu
3PL
yuiakeaketan
j u i a k @ a k @ t a~ b i 4 a~
yui-a-keake-tan-bidan
speak-ASP-one.by.one-SR-MOV
bidan
h u s` u~ b i 4 a~
hu-xun-bidan
come-SR-MOV
huxun
h a
ha
3
bidan
i b u
ibu
parent
,
 
ha
a i~ b u~ b i 4 a~
ainbu-bidan
woman-MOV
ibu
u i~ k i~
uin-kin
see-ASS
ainbun
i b u
ibu
parent
bidan
h u n i~
huni
man
uinkin
u i~ k i~ b i 4 a~
uin-kin-bidan
see-ASS-MOV
,
 
TranslationThey were big, she spoke to them one by one, she came, her mother saw (him), her father saw (him).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
ha
h a
ha
3
haki
h a k i
ha-ki
3-POSP
na
n a
na
DEM
tsaua
ts a u a
tsau-a
sit-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
uinkin
u i~ k i~
uin-kin
see-ASS
,
 
unu
u n u
unu
there
bida
b i 4 a
bidan
MOV
,
 
itamama
t a m a m a b i 4 a
itamama-bidan
big-MOV
TranslationThere she was sitting on top of him, looking, they were (very) big.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hadakidi
h a 4 a k i 4 i
hadakidi
where.to
tukuamadin
i b u
ibu
parent
ibu
h u n i 4 a~
huni-dan
man-TOP
Translation(Her) father didn´t have space to move.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DEM
ibu
i b u
ibu
parent
ainbudan
a i~ b u 4 a~
ainbu-dan
woman-TOP
habiaskadi
h a b i a s k a 4 i
habiaskadi
the.same
.
 
TranslationHer mother the same.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a b i 4 a~
haska-bidan
like.that-MOV
bidan
h a s k a i
haskai
for.this.reason
,
 
haskai
m a b i 4 a~
ma-bidan
already-MOV
ma
h i w @ k @~
hiwe-ken
live-ASS
TranslationIt was like that, that´s why he stayed alive (?)
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a b @
ha-be
3-POSP
habe
h i w @ a b i 4 a n i
hiwe-a-bidani
live-ASP-MOV
hiwea
p u t a m a a
putamaa
****
TranslationHe kept living together with her.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
habe
h a b @
ha-be
3-with
isuni
i s u n i
isun-i
urinate-ASP
,
 
habe
h a b @
ha-be
3-with
puii
p u i i
pui-i
defecate-ASP
.
 
TranslationUrinated together with her, defecated together with her.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
[
 
hamapai
h a m a p a i
hamapai
any
]
 
hanida
h a n i 4 a
hani-dan
where-TOP
kakindan
k a k i~ 4 a~
ka-kindan
go-FOC
putamadin
p u t a m a 4 i~
putama-din
********
xeanunbun
s` @ a n u~ b u~
xea-nun-bu
devour-INT-PL
henebainadan
h @ n @ b a i n a 4 a~
hene-bain-a-dan
leave-MOV-ASP-FOC
.
 
TranslationThere they went anywhere together, so that they could not devour him, if she had left him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
waa
w a a b i 4 a~
wa-a-bidan
make-ASP-MOV
bidan
b @ n @ j a t a~ s` i n a k i a k i
bene-ya-tan-xina-kiaki
husband-ATT-SR-NOCT-EVID
,
 
TranslationShe did it like that, she married him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Uinnun
u i~ n u~
uin-nun
see-INT
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
bidan
i b i 4 a~ n i b u k i a k i
i-bidan-ni-bu-kiaki
SVintr-MOV-ASP-PL-EVID
ibidannibukiaki
u i n i 4 a~
uin-ni-dan
see-ASP-FOC
Translation"I want to see him", (the relatives) said, they came to see him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Beneyatanakiaki
b @ n @ j a t a n a k i a k i
bene-ya-tan-a-kiaki
husband-ATT-SR-ASP-EVID
ika
i k a
ika
EVID
,
 
huidan
h u i 4 a~
hu-i-dan
come-ASP-FOC
.
 
Translation(People say) that she had married and they came.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Na
n a
na
DEM
haxi
h a S i
haxi
harpoon
tsuma
ts u m a b i 4 a~
tsuma-bidan
hold-MOV
bidan
t u n u~
tunun
spotted.pim.fish
tunun
h u i 4 a~
hu-i-dan
come-ASP-FOC
TranslationThe spotted pim came, holding his harpoon.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Paka
p a k a
paka
bamboo
haxi
h a S i
haxi
harpoon
mixtin
m i s` t i~ b i 4 a
mixtin-bidan
little-MOV
bida
ts u m a a
tsuma-a
hold-ASP
TranslationIt was holding the little harpoons made of bamboo.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Na
n a
na
DEM
betsa-betsapa
b a k a
baka
fish
bidan
b @ ts a b @ ts a p a b i 4 a~
betsabetsa-pa-bidan
otherother-ADJ-MOV
,
 
hanua
h a n u a
hanua
there
kuni
k u n i b i 4 a~
kuni-bidan
electric.eel-MOV
bidan
b i n u
binu
club
binu
i j a tS a j a
iya-txa-ya
carry.over.shoulder****-ATT
TranslationAll sorts of fish came, there (came) the electric eel carrying a club over its shoulder.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Maxen
m a s` @~
maxen
urucum.X
kudax
k u 4 a s`
kudax
paint.inferior
itanbida
i t a~ b i 4 a
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
ikidanikiaki
i k i 4 a n i k i a k i
i-kidan-i-kiaki
SVintr-MOV-ASP-EVID
,
 
uinwe
u i~ w @
uin-we
see-IMP
.
 
TranslationHe had painted urucum on the inferior MOV of his face, you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Binu
b i n u
binu
club
iyaa
i j a a b i 4 a~
iya-a-bidan
carry.over.shoulder-ASP-MOV
TranslationIt was carrying a club over its shoulder.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
dawa
d a w a
dawa
circle.around
txaibaunnikiaki
tS a i b a u~ n i k i a k i
txai-baun-ni-kiaki
distant-MOV-ASP-EVID
uinwe
u i~ w @
uin-we
see-IMP
,
 
kunin
u i~ k i~ 4 a~
uin-kindan
see-FOC
TranslationThere they were circling around him (not near), the electric eel was looking (at him).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Na
n a
na
DEM
baka
b a k a
baka
fish
betsa-betsapatun
b @ ts a b @ ts a p a t u~ b i 4 a~
betsabetsa-pa-tu-bidan
otherother-ADJ****-MOV
bidan
u i n a b u b i 4 a~
uin-a-bu-bidan
see-ASP-PL-MOV
uinabu
h a w a
hawa
something
bidan
j u i a m a b i 4 a~
yui-a-ma-bidan
speak-ASP-NEG-MOV
,
 
hawa
d a k a n i k i a k i
daka-ni-kiaki
lie.down-ASP-EVID
yuiama
u i~ w @
uin-we
see-IMP
TranslationVarious types of fish were looking at him, he didn´t say anything, was lying down.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haskaima
h a s k a i m a b i 4 a~
haska-ima-bidan
like.that-ASP-MOV
bidan
h a b @
ha-be
3-with
habe
h i w @ k @~
hiwe-ken
live-ASS
hiweken
h a b @
ha-be
3-with
,
 
habe
h i w @ a b i 4 a~
hiwe-a-bidan
live-ASP-MOV
TranslationLike that he was living with her, he was living with her.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Atimas
a t i m a s
atimas
after.a.while
bake
b a k @
bake
child
wanikiaki
w a n i k i a k i
wa-ni-kiaki
make-ASP-EVID
.
 
TranslationAfter a while he made her become pregnant.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DEM
bake
b a k @
bake
child
waa
w a a
wa-a
make-ASP
ha
h a
ha
3
habe
h a b @
ha-be
3-with
hiweabida
h i w @ a b i 4 a
hiwe-a-bidan
live-ASP-MOV
bake
b a k @
bake
child
wa
w a
wa
make
<<wip>>
 
****
****
xina
S i n a
-xina
-NOCT
daki
d a k i
daki
EVID
TranslationHe made her become pregnant, he lived with her and made her become pregnant.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ni
n i
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nixi
S i p a @
nixi_pae
ayahuasca
pae
d a i s i~
dais-in
father.in.law-TOP
wanikiaki
d a i s
dais
in.law
,
 
daisin
h u n i~
huni
man
,
 
dais
n i S i p a @
nixi_pae
ayahuasca
hunin
w a a b i 4 a~
wa-a-bidan
make-ASP-MOV
,
 
TranslationHe prepared ayahuasca, the father-in-law, the father-in law prepared ayahuasca.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nixi
n i S i p a @
nixi_pae
ayahuasca
pae
w a t a~ b i 4 a~
wa-tan-bidan
make-SR-MOV
watan
h a
Ha
3
bidan
j u i n i k i a k i
yui-ni-kiaki
speak-ASP-EVID
.
 
TranslationHe made ayahuasca. She spoke (to him):
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
i b u a~
ibu-an
father-TOP
ibuan
n i S i p a @
nixi_pae
ayahuasca
nixi
w a a k i
wa-a-ki
make-ASP-ASS
Translation"My father made ayahuasca.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nixi
n i S i p a @
nixi_pae
ayahuasca
pae
@~
****
****
en
a k i k a i
a-ki-kai
SVtr-ASS-FUT
akikai
d a k a w @
daka-we
lie.down-IMP
,
 
dakawe
a n i k i a k i
a-ni-kiaki
SVtr-ASP-EVID
!
 
"
 
,
 
TranslationI will take ayahuasca, keep lying down", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Dakawe
d a k a w @
daka-we
lie.down-IMP
,
 
dakaxun
d a k a s` u~
daka-xun
lie.down****
ea
@ a
ea
1SG.ACC
ninkawe
n i~ k a w @
ninka-we
listen-IMP
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"Lie down, keep lying and listen to me!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
a 4 i a i
a-di-ai
SVtr-also-ASP
adiai
i n i k i a k i
i-ni-kiaki
SVintr-ASP-EVID
"
 
,
 
Translation"I will also take it", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ayamawe
a j a m a w @
a-yama-we
SVtr-NEG-IMP
Aya
a j a
****
****
mawe
m a w @
****
****
min
m i~
min
2SG.NOM
nuku
n u k u
nuku
1PL.ACC
dabantidukidan
d a b a~ t i 4 u k i 4 a~
daban-tidu-kidan
reproach-MOD-MOV
akabidan
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"Don´t take it! (If you do), you will reproach us", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Hamaki
h a m a k i
ha-ma-ki
3-NEG-ASS
,
 
en
@~
****
****
bin
b i~
bin
ASS
akai
a k a i
ak-ai
SVtr-ASP
,
 
en
@~
****
****
akai
a k a i
ak-ai
SVtr-ASP
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"No, I want to take it, I take it", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ayamawe
a j a m a w @
a-yama-we
SVtr-NEG-IMP
,
 
habia
h a b i a
habia
3.self
nun
n u~
nun
1PL.NOM
nukuki
n u k u k i
nuku-ki
1PL.ACC-ASS
,
 
nixi
n i S i p a @ 4 a~
nixi_pae-dan
ayahuasca-TOP
paedan
h a b i a
habia
3.self
habia
n u~
nun
1PL.NOM
nun
n u k u k i
nuku-ki
1PL.ACC-ASS
nukuki
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
"
 
,
 
Translation"Don´t take it, it´s ourselves, ayahuasca is ourselves!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
En
a k a i
ak-ai
SVtr-ASP
akai
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
"
 
,
 
Translation"I will take it", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ayamawe
a j a m a w @
a-yama-we
SVtr-NEG-IMP
,
 
en
@~
****
****
mia
m i a
mia
2SG.ACC
yuiai
j u i a i
yui-ai
speak-ASP
,
 
ayamawe
a j a m a w @
a-yama-we
SVtr-NEG-IMP
"
 
,
 
aka
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
Translation"Don´t take it. I´m telling you: Don´t take it!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
ibu
i b u
ibu
parent.ABS
ainbun
a i~ b u~ b i 4 a~
ainbu-bidan
woman-MOV
bidan
m i~
min
2SG.NOM
:
 
"
 
Min
d a i s i~ 4 a~
dais-in-dan
son.in.law-ERG-TOP
daisindan
a n u~
a-nun
SVtr-INT
anun
i k i k i a k i
ik-i-kiaki
SVintr-ASP-EVID
ikikiaki
@ w a~
ewa
mother
,
 
ewan
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
"
 
,
 
TranslationTo (her) mother: "Your son-in-law, he wants to take ayahuasca, mother", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Amayamawe
a m a j a m a w @
a-ma-yama-we
SVtr-CAUS-NEG-IMP
,
 
nuku
n u k u
nuku
1PL.ACC
dabantiduki
d a b a~ t i 4 u k i
daban-tidu-ki
reproach-MOD-ASS
.
 
Translation"Don´t make him take it! He may reproach us.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nuku
n u k u
nuku
1PL.ACC
abiatan
a b i a t a~
a-bia-tan
SVtr-CONJ-SR
,
 
nuku
n u k u
nuku
1PL.ACC
dunu
d u n u
dunu
snake
watiduki
w a t i 4 u k i
wa-tidu-ki
make-MOD-ASS
.
 
TranslationIf he drinks us, he will (be able to) say that we are snakes,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Eh
@ h
eh
EXCL
,
 
dunu
d u n u
dunu
snake
kaai
k a a i
ka-ai
go-ASP
"
 
,
 
nuku
n u k u
nuku
1PL.ACC
wakin
w a k i~
wa-kin
make-ASS
,
 
nuku
n u k u
nuku
1PL.ACC
dake
d a k @
dake
ashamed
watiduki
w a t i 4 u k i
wa-tidu-ki
make-MOD-ASS
.
 
Translation"It´s a snake", he will say of us, he will make us be ashamed.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ayamawe
a j a m a w @
a-yama-we
SVtr-NEG-IMP
!
 
"
 
,
 
aka
a k a
ak-a
SVtr-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
TranslationDon´t give it to him!", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
daki
d a k i
daki
EVID
bikanikiaki
b i k a n i k i a k i
bi-ka-ni-kiaki
********-ASP-EVID
uinwe
u i~ w @
uin-we
see-IMP
.
 
TranslationThere she didn´t want to listen, you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
dais
d a i s
dais
parent.in.law
huni
h u n i b i 4 a
huni-bidan
man-MOV
bida
j u i a
yui-a
speak-ASP
yuia
 
ah
EXCL
,
 
"
 
ah
h a u
hau
****
,
 
hau
a j a m a n u~ w @
a-yama-nun-we
SVtr-NEG-INT-IMP
ayamanunwe
h a
ha
3
,
 
ha
a i s m a k i
a-is-ma-ki
SVtr-TOT-NEG-ASS
aismaki
i s` u~
i-xun
SVintr-SR
"
 
,
 
ixun
d a k i
daki
EVID
TranslationThere (his) father-in-law spoke: "Ah, he mustn´t drink, he´s never drunken it", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
hawen
h a w @~
ha-wen
3-POSS
nabun
n a b u~
nabu
family
daki
d a k i
daki
EVID
nemaa
n @ m a a
ne-ma-a
stop-CAUS-ASP
,
 
dais
d a i s
dais
parent.in.law
ainbu
a i~ b u
ainbu
woman
inun
i n u~
inun
and
dais
d a i s
dais
parent.in.law
hunin
h u n i~
huni
man
nemaa
n @ m a a
****
****
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
ninkaama
n i~ k a a m a
ninka-a-ma
stop-CAUS-ASP
.
 
TranslationHis relatives made him stop, (his) mother and father-in-law made him stop.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
ainen
a i n @~
ain-en
wife-ERG
nema
n @ m a
ne-ma
stop-CAUS
daki
d a k i
daki
EVID
ninkaama
n i~ k a a m a
ninka-a-ma
listen-ASP-NEG
unu
u n u
unu
there
nenikiaki
n @ n i k i a k i
ne-ni-kiaki
stop-ASP-EVID
.
 
Translation(His) wife made him stop, he didn´t listen, there they stopped.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
A
 
a
EXCL
akatsis
a k a ts i s
a-katsi-s
SVtr-VOL-TOT
ikiki
i k i k i
ik-iki
SVintr-ASS
.
 
Amawe
a m a w @
a-ma-we
SVtr-CAUS-IMP
!
 
"
 
,
 
ixun
i s` u~
i-xun
SVintr-SR
daki
d a k i
daki
EVID
amanibukiaki
a m a n i b u k i a k i
a-ma-ni-bu-kiaki
SVtr-CAUS-ASP-PL-EVID
.
 
Translation"Ah, he wants to do it (at all costs). Give it to him!", they said and gave it to him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Habida
h a b i 4 a
habida
PRO
"
 
haux
 
haux
haux
haux
 
haux
haux
haux
 
haux
haux
haux
 
haux
haux
haux
 
haux
haux
"
 
ixun
i s` u~
i-xun
SVintr-SR
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
inana
i n a n a b i 4 a~
inan-a-bidan
give-ASP-MOV
TranslationThere they said "haux haux haux haux haux", and gave it to him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
b i 4 a
-bida
-MOV
bida
a k a
ak-a
SVtr-ASP
aka
b i 4 a~
bidan
MOV
TranslationThere he drank it.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
dais
d a i s
dais
parent.in.law
hunin
h u n i~ b i 4 a
huni-bidan
man-MOV
bida
 
ah
EXCL
:
 
"
 
Ah
u i~ 4 a s` a~ k a~ w @
uinda-xan-kan-we
be.careful-FUT-PL.MOD-IMP
,
 
uindaxankanwe
h a
ha
3
,
 
ha
s` u 4 i 4 a~
xudi-dan
liana-TOP
xudidan
p a @ k i
pae-ki
liana-ASS
TranslationThere the father-in-law said: "Be careful (with) this ayahuasca!
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ah
 
ah
EXCL
,
 
bis
 
bis
IDEO.shout
iyamaxankanwe
i j a m a s` a~ k a~ w @
i-yama-xan-kan-we
SVintr-NEG-FUT-PL-IMP
!
 
"
 
,
 
ixun
i s` u~ b i 4 a~
i-xun-bidan
SVintr-SR-MOV
TranslationAh, don´t shout", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
hatu
h a t u
hatu
3PL
mese-mese
m @ s @ m @ s @
mese_mese
be.afraid
wanikiaki
w a n i k i a k i
wa-ni-kiaki
make-ASP-EVID
uinwe
u i~ w @
uin-we
see-IMP
.
 
TranslationThere he made them afraid, you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Nixi
n i S i p a @
nixi_pae
ayahuasca
pae
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
TranslationThey drank ayahuasca.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
bidan
b i 4 a~
bidan
MOV
,
 
hanua
h a n u a
hanua
there
dais
d a i s
dais
parent.in.law
ainbu
a i~ b u b i 4 a~
ainbu-bidan
woman-MOV
bidan
a t a~ b i 4 a~
a-tan-bidan
SVtr-SR-MOV
atan
h a u s`
haux
haux
bidan
h a u s`
haux
haux
,
 
"
 
haux
h a u s`
haux
haux
haux
h a u s`
haux
haux
haux
h a
ha
DEM
haux
b @ n @
bene
husband
"
 
,
 
ha
 
huix
huix
bene
 
huix
huix
"
 
huix
i s` u b i 4 a~
i-xu-bidan
SVintr-ASP-MOV
TranslationThere (his) mother-in-law drank it, (made) "haux haux haux haux", (her) husband made "huix huix".
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
ha
d a i s
dais
parent.in.law
dais
a i~ b u b i 4 a
ainbu-bidan
woman-MOV
ainbu
 
huix
huix
bida
 
huix
huix
"
 
huix
i n i k i a k i
i-ni-kiaki
SVintr-ASP-EVID
TranslationThere (his) mother-in-law made "huix huix".
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Huix
 
huix
huix
huix
 
huix
huix
huix
 
huix
huix
huix
 
huix
huix
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
TranslationShe made "huix huix huix huix".
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
ainbu
a i~ b u
ainbu
woman
,
 
ainendi
a i n @~ 4 i b i 4 a
ain-en-di-bidan
wife-ERG-also-MOV
bida
h a b i a s k a 4 i
habiaskadi
the.same
habiaskadi
w a n i k i a k i
wa-ni-kiaki
make-ASP-EVID
wanikiaki
u i~ w @
uin-we
see-IMP
TranslationThere the woman, his wife, made the same, you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Huix
 
huix
huix
huix
 
huix
huix
"
 
,
 
itanbida
i t a~ b i 4 a
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
.
 
TranslationShe said "huix huix".
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ibubis
i b u b i s
ibubis
self
yuantan
j u a~ t a~ b i 4 a~
yuan-tan-bidan
sing.ayahuasca.song-SR-MOV
bidan
i b u b i s
ibubis
self
,
 
ibubis
j u a~ t a~
yuan-tan
sing-SR
yuantan
a b i 4 a~
a-bidan
SVtr-MOV
a
a b i 4 a~ k a n i 4 i~
a-bidan-kan-ni-din
SVtr-MOV-PL-ASP-ASS
TranslationThey themselves were singing the ayahuasca songs, each one of them.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
watan
w a t a~ b i 4 a~
wa-tan-bidan
make-SR-MOV
bidan
h a
ha
3
,
 
ha
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
itan
i b a u n i b u k i a k i
i-baun-ni-bu-kiaki
SVintr-MOV-ASP-PL-EVID
bidan
u i~ w @
uin-we
see-IMP
TranslationThey did it like that, started, you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ha
h a
ha
DEM
dais
d a i s
dais
parent.in.law
dukun
d u k u~ b i 4 a~
dukun-bidan
first-MOV
bidan
p a @ n a~ b i 4 a~
paen-an-bidan
have.visions-CAUS-MOV
paenan
i k i b i 4 a~
ik-i-bidan
SVintr-ASP-MOV
bidan
u n u
unu
there
,
 
i
ts @ k a ts @ k a
tsekatseka
********
iki
a t a~ k a ts i b i 4 a~
a-tan-katsi-bidan
VBLtr-SR-VOL-MOV
TranslationThe father-in-law was the first to have hallucinogenic visions, he sang "i", there he sang the snake´s song.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
ha
h a
ha
DEM
dais
d a i s
dais
parent.in.law
ainbudi
a i~ b u 4 i
ainbu-di
woman-also
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
bidan
u n u
unu
there
,
 
unu
h a n u s b i 4 a~
hanus-bidan
together-MOV
hanus
u n u
unu
there
bidan
s a i s a i
saisai
shoutshout
unu
i t a n a i b u~ b i 4 a~
i-tan-ai-bu-bidan
VBLintr-SR-ASP-PL-MOV
sai-sai
n i S i p a @
nixi_pae
liana
itanaibun
j u a n a i
yuan-ai
sing-ASP
bidan
d a k i
daki
EVID
,
 
TranslationThere (his) mother-in-law also did it, there they were shouting together, they were singing the ayahuasca song.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hatun
h a t u~
hatun
3PL.NOM
kayati
k a j a t i
kayati
ayahuasca.song
daki
d a k i
daki
EVID
ma
m a
ma
already
waai
w a a i
wa-ai
make-ASP
.
 
TranslationThey were already doing the ayahuasca song (that lessens the effect of the ayahuasca).
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
pe
p @
pe
good
tanaibun
t a n a i b u~ b i 4 a~
tana-i-bun-bidan
follow-ASP-PL-MOV
bidan
i k a w a~ n i k i a k i
i-kawan-ni-kiaki
SVintr-MOV-ASP-EVID
,
 
ikawannikiaki
u i~ w @
uin-we
see-IMP
,
 
TranslationThere they were going on well, (when) he started to move, you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
"
 
huaaaai
 
huaaaai
EXCL
"
 
,
 
itan
i t a~ b i 4 a~
i-tan-bidan
VBLintr-SR-MOV
TranslationHe screamed.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Haskayamawe
h a s k a j a m a w @
haska-yama-we
like.that-NEG-IMP
"
 
,
 
aka
a k a
ak-a
SVtr-ASP
.
 
Translation"Don´t scream", they said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Adai
 
adai
EXCL.fear
,
 
huai
 
huai
EXCL
,
 
dunuwanen
d u n u w a n @~
dunuwan-en
anaconda-ERG
ea
@ a
ea
1SG.ACC
xeaai
 
xea
devour
"
 
,
 
ikaya
i k a j a
ik-aya
SVintr-CONJ
.
 
Translation"Help, help (exclamation of fear), an anacondo is devouring me!", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
txakabumen
tS a k a b u m @~
txakabu-men
bad-INTER
?
 
"
 
,
 
ixun
i s` u~ b i 4 a~
i-xun-bidan
SVintr-SR-MOV
Translation"Are you feeling bad?", they asked him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DEM
ainen
 
****
****
bidan
a i n @~ b i 4 a~
ain-en-bidan
wife-ERG-MOV
hanbepua
h a~ b @ p u a
hanbepu-a
hold.hands.over.mouth-ASP
,
 
ninkaamas
n i~ k a a m a s b i 4 a~
ninka-a-ma-s-bidan
listen-ASP-NEG-TOT-MOV
bidan
 
huaaaai
EXCL
,
 
"
 
huai
@ a
ea
1SG.ACC
,
 
ea
d u n u w a n @~
dunuwan-en
anaconda-ERG
dunuwanen
 
xea
devour
xeaai
i k i b i 4 a~
ik-i-bidan
SVintr-ASP-MOV
"
 
,
 
Translation(His) wife was closing his mouth with her hands, he didn´t listen at all, "(scream of fear), an anaconda is devouring me", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Natiatan
n a t i a t a~ b i 4 a~
natia-tan-bidan
like.that-SR-MOV
bidan
b i n i k i
bini-ki
get.up-ASS
biniki
i t a~
i-tan
SVintr-SR
itan
p @~ p @~
penpen
jumpjump
,
 
pen-pen
i k a ts i b i 4 a~
i-katsi-bidan
VBLintr-VOL-MOV
TranslationHe jumped up like that, got up, wanted to jump.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unudi
u n u 4 i
unudi
to.one.side
dais
d a i s
dais
parent.in.law
ainbun
a i~ b u~
ainbu
woman
aka
a k a
a-ka
SVtr-ASS
,
 
unudi
u n u 4 i
unudi
on.one.side
dais
d a i s
dais
parent.in.law
hunin
h u n i~
huni
man
aka
a k a
a-ka
SVtr-ASS
,
 
TranslationOn one side his mother-in-law held him, on the other his father-in-law.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ainen
a i n @~
ain-en
wife-ERG
ain
a i~ b i 4 a
ain-bidan
get.up-MOV
bida
h a k i
ha-ki
3-POSP
haki
ts a u a b i 4 a
tsau-a-bidan
sit-ASP-MOV
TranslationHis wife got up and sat on top of him.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ah
 
ah
EXCL
,
 
nun
n u~
nun
1PL.NOM
mia
m i a
mia
2SG.ACC
xeaamaki
s` @ a a m a k i
xea-a-ma-ki
devour-ASP-NEG-ASS
!
 
Mia
m i a
mia
2SG.ACC
yuiaki
j u i a k i
yui-a-ki
speak-ASP-ASS
akuintawe
a k u i~ t a w @
akuinta-we
bear-IMP
!
 
Translation"Ah, we are not devouring you! I told you: "Bear it!""
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Habia
h a b i a
habia
3.self
nun
n u~
nun
1PL.NOM
nukukidan
n u k u k i 4 a~
nuku-ki-dan
1PL.ACC-ASS-TOP
,
 
"
 
itan
i t a~ b i 4 a
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
bida
d a i s
dais
parent.in.law
,
 
dais
a i~ b u
ainbu
woman
ainbu
i n u~
inun
and
inun
d a i s
dais
parent.in.law
dais
h u n i~ b i 4 a
huni-bidan
man-MOV
hunin
a s` u~ b i 4 a
a-xun-bidan
SVtr-SR-MOV
Translation"It is us ourselves", said his mother and father-in-law.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hatun
h a t u~
hatun
3PL.POSS
kayatiwen
k a j a t i w @~ b i 4 a
kayati-wen-bidan
ayahuasca.song-with-MOV
bida
k a j a
kaya
protect
kaya
w a a
wa-a
make-ASP
waa
b i s b i s
bisbis
screamcream
,
 
bis-bis
i t a~ b i 4 a
i-tan-bidan
SVintr-SR-MOV
itan
ts u s a b a i n a
tsusa-bain-a
faint-MOV-ASP
bida
d a k a n i k i a k i
daka-ni-kiaki
lie.down-ASP-EVID
,
 
tsusabaina
u i~ w @
uin-we
see-IMP
TranslationWith their ayahuasca-song they protected him, he went on screaming, fainted, was lying down, you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Tsusabaina
ts u s a b a i n a
tsusa-bain-a
faint-MOV-ASP
,
 
dakaken
d a k a k @~ b i 4 a~
daka-ken-bidan
lie.down-ASS-MOV
bidan
i S i n n u~ 4 a~
i-xin-nun-dan
SVintr-ASP-INT-FOC
,
 
ixinnundan
k a j a t i b i 4 a~
kayati-bidan
ayahuasca.song-MOV
,
 
kayati
d a i s
dais
parent.in.law
bidan
a i~ b u~
ainbu
woman
dais
i n u~
inun
and
ainbun
d a i s
dais
parent.in.law
inun
h u n i~
huni
man
dais
n a
na
DEM
hunin
a i n @~
ain-en
wife-ERG
na
i s` u n a b u b i 4 a~
i-xun-a-bu-bidan
SVintr-ASP-ASP-PL-MOV
TranslationHe fainted, was lying down, during (all) night his mother and father-in-law and his wife were singing.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Unu
u n u
unu
there
ikasima
i k a s i m a b i 4 a~
ikasi-ma-bidan
****-NEG-MOV
bidan
u n u
unu
there
,
 
unu
ts a i s k a
tsaiska
a.long.time
tsaiska
k a j a t a~ b i 4 a~
kaya-tan-bidan
****-SR-MOV
kayatan
d a b @
dabe
two
bidan
i n u~
inun
and
,
 
dabe
b @ s t i
besti
one
inun
b a 4 i b i 4 a~
badi-bidan
hour-MOV
besti
b @ s t @~ s k a w a~ n i k i a k i
besten-s-kawan-ni-kiaki
wake.up-TOT-MOV-ASP-EVID
badi
 
uin
see
TranslationThere, finally, there, only after a long while, two and one hours he woke up, you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Hai
h a i
hai
EXCL
,
 
en
@~
****
****
haskamen
h a s k a m @~
haska-men
what-INTER
,
 
en
@~
****
****
haskamen
h a s k a m @~
haska-men
what-INTER
?
 
"
 
,
 
ika
i k a
ik-a
SVintr-ASP
.
 
Translation"(exclamation of waking up), what happened to me, what happened to me?", he asked.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
ea
@ a
ea
1SG.ACC
dake
d a k @
dake
embarrass
wabaiai
w a b a i a i
wa-bai-ai
make-all.day-ASP
,
 
min
m i~
min
2SG.NOM
dake
d a k @
dake
embarrass
waxinai
w a S i n a i
wa-xina-i
make-ASP-NOCT
"
 
,
 
akabidan
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
.
 
Translation"You made me feel embarrassed all day and all night", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Hai
h a i
hai
EXCL
,
 
pemaka
p @ m a k a
pe-ma-ka
good-NEG-ASS
en
 
****
****
isunai
i s u n a i
isun-ai
urinate-ASP
"
 
,
 
ikatsi
i k a ts i
i-katsi
SVintr-VOL
kakaun
k a k a u~ b i 4 a~
ka-kaun-bidan
go-MOV-MOV
bidan
n a~ t a n a~ t a
nantananta
inclineincline
,
 
nanta-nanta
i k a u~ b i 4 a~
i-kaun-bidan
SVintr-MOV-MOV
ikaun
i s u~
isun
urinate
Translation"(exclamation of waking-up, I´m not well, I will urinate", he said, he went balancing from one side to the other, urinated.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Xaa
 
xaa
IDEO.urinate
anikiaki
a n i k i a k i
a-ni-kiaki
SVtr-ASP-EVID
,
 
uinwe
u i~ w @
uin-we
see-IMP
.
 
TranslationHe urinated "xaa", you see.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haskatan
t a~ b i 4 a @~
-tan-bidan
-SR-MOV
bida
h a s k a s` u m @~
haska-xu-men
what-ASP-INTER
,
 
"
 
en
a k a b i 4 a @~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
haskaxumen
h a s k a s` u m @~
haska-xu-men
what-ASP-INTER
"
 
,
 
aka
i k a
i-ka
SVintr-ASS
TranslationIt was like that. "What happened to me", he asked, "what happened to me?", he said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Min
m i~
min
2SG.NOM
ea
@ a
ea
1SG.ACC
dake
d a k @
dake
embarrass
waxuki
w a s` u k i
wa-xu-ki
make-ASP-ASS
.
 
Translation"You made me feel embarrassed.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ea
@ a
ea
1SG.ACC
dunu
d u n u
dunu
snake
xeaai
 
xea
devour
,
 
ea
@ a
ea
1SG.ACC
dunuwanen
d u n u w a n @~
dunuwan-en
anaconda-ERG
xeaya
 
xea
devour
,
 
Translation"A snake is devouring me, an anaconda is devouring me,
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
ea
@ a
ea
1SG.ACC
dunuwanen
d u n u w a n @~
dunuwan-en
anaconda-ERG
xeaya
 
xea
devour
"
 
,
 
iki
i k i
i-ki
SVintr-ASS
,
 
min
m i~
min
2SG.NOM
ea
@ a
ea
1SG.ACC
dake
d a k @
dake
embarrass
waxuki
w a s` u k i
wa-xu-ki
make-ASP-ASS
.
 
Translationan anaconda is devouring me", you said. You made me feel embarrassed.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
@~
****
****
Translation****
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
En
i b u b u b @
ibu-bu-be
parent-PL-with
ibubube
m i~
min
2SG.NOM
min
@ a
ea
1SG.ACC
ea
d u n u
dunu
snake
dunu
j u i j u i
yuiyui
speakspeak
yuiyui
a s` u k i
a-xu-ki
VBL-ASP-ASS
axuki
a k a b i 4 a~
ak-a-bidan
SVtr-ASP-MOV
"
 
,
 
TranslationTogether with my parents you kept telling me that I´m a snake", she said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
aitai
 
aitai
EXCL
,
 
min
m i~
min
2SG.NOM
ea
@ a
ea
1SG.ACC
yuibia
j u i b i a
yui-bia
say-CONJ
patapakin
p a t a p a k i~
patapa-kin
deaf-ASS
en
@~
****
****
aka
a k a
a-ka
SVtr-ASS
ixuka
i s` u k a
i-xu-ka
SVintr-ASP-ASS
"
 
.
 
Translation"Oh no, although you told me, I was deaf (stubborn) and had drunken (the ayahuasca)".
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Eskaki
@ s k a k i
eska-ki
like.that-ASS
,
 
uinwe
u i~ w @
uin-we
see-IMP
,
 
eska
@ s k a
eska
like.that
en
@~
****
****
amiski
a m i s k i
a-mis-ki
SVtr-HAB-ASS
"
 
.
 
Translation"It´s like that, you see! Like that I usually drink ayahuasca."
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
"
 
Ana
a n a
ana
again
ayamaxanwe
a j a m a s` a~ w @
a-yama-xan-we
SVtr-NEG-FUT-IMP
"
 
,
 
axinabu
a S i n a b u
a-xina-bu
SVtr-NOCT-PL
daki
d a k i
daki
EVID
.
 
Translation"Don´t drink it again", they said.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Haska
h a s k a
haska
like.that
waimabu
w a i m a b u
wa-ima-bu
make-ASP-PL
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
hiwenikiaki
h i w @ n i k i a k i
hiwe-ni-kiaki
live-ASP-EVID
hatubedan
h a t u b @ 4 a~
hatu-be-dan
3PL-with-TOP
.
 
TranslationThey did it like that, he lived with them.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
3
haska
h a s k a
haska
like.that
waima
w a i m a
wa-ima
make-ASP
daki
d a k i
daki
EVID
,
 
hiwea
h i w @ a
hiwe-a
live-ASP
,
 
ha
b a k @
bake
child
bake
w a i m a
wa-ima
make-ASP
waima
d a k i
daki
EVID
daki
k a i~ n i k i a k i
kain-ni-kiaki
give.birth-ASP-EVID
TranslationHe did it like that, lived, made her become pregnant, she gave birth.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ainbu
a i~ b u
ainbu
woman
bake
b a k @
bake
child
.
 
TranslationIt was a girl.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Huni
h u n i
huni
man
bake
b a k @
bake
child
dukun
d u k u~
dukun
first
kainnikiaki
k a i~ n i k i a k i
kain-ni-kiaki
give.birth-ASP-EVID
,
 
ainbu
a i~ b u
ainbu
woman
bakema
b a k @ m a
bake-ma
child-NEG
huni
h u n i
huni
man
bake
b a k @
bake
child
dukun
d u k u~
dukun
first
kainxina
k a i~ s` i n a
kain-xina
give.birth-NOCT
.
 
TranslationFirst she gave birth to a boy, not a girl, first she gave birth to a boy.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Huni
h u n i
huni
man
bake
b a k @
bake
child
dukun
d u k u~
dukun
first
kainxinabidan
k a i~ s` i n a b i 4 a~
kain-xina-bidan
give.birth-NOCT-MOV
.
 
TranslationFirst she gave birth to a boy.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ana
a n a
ana
again
betsa
b @ ts a
betsa
other
wanikiaki
w a n i k i a k i
wa-ni-kiaki
make-ASP-EVID
.
 
TranslationHe made another one.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ana
a n a
ana
again
betsa
b @ ts a
betsa
other
waxinabidan
w a S i n a b i 4 a~
wa-xina-bidan
make-NOCT-MOV
.
 
TranslationHe made another one.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Huni
h u n i
huni
man
bakedi
b a k @ 4 i
bake-di
child-also
kainnikiaki
k a i~ n i k i a k i
kain-ni-kiaki
give.birth-ASP-EVID
.
 
TranslationShe gave birth to another boy.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a s k a
haska
like.that
haska
w a i m a
wa-ima
make-ASP
TranslationIt was like that.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Hanua
h a n u a
hanua
there
beya
b @ j a
beya
get.accostumed
waimaxun
w a i m a s` u~ b i 4 a~
wa-ima-xun-bidan
make-ASP-SR-MOV
bidan
h a t u b @ t a~
hatu-betan
3PL-with.tr
hatubetan
n i S i p a @
nixi_pae
ayahuasca
nixi
a k i~ 4 a~
a-kindan
SVtr-FOC
TranslationThere he got used to it, drank ayahuasca with them.
Audioplay audio

Word
X-SAMPA
Morpheme
Gloss
Ha
h a
ha
DEM
huni
h u n i
huni
man
kuinan
k u i n a~
kuin-an
real-ERG
ni
n i
nin
neither
bakabe
b a k a b @
baka-be
fish-with
hantxaama
h a~ tS a a m a
hantxa-a-ma
speak-ASP-NEG
ni
n i
****
****
ni
n i
ni
nor
tsube
ts u b @
tsu-be
anyone-with
hantxaama
h a~ tS a a m a
hantxa-a-ma
speak-ASP-NEG
habia
h a b i a
habia
3.self
ainbe
a i~ b @
ain-be
wife-with
besti
b @ s t i
besti
only
TranslationThe man didn´t speak neither with a fish, nor with anyone, only with his own wife.
Audioplay audio

Text viewWaveform viewUtterance view